H ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται μόνο με στρατιωτική ισχύ, αλλά κυρίως με πολιτική και αυτοσυγκράτηση, δύο αρετές που δεν τις έχει το Ισραήλ, σύμφωνα με τον Στήβεν Γουόλτ από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.
Βάσει των πρόσφατων στρατιωτικών επιτυχιών του Ισραήλ –μέσω συνεχών παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου– φαίνεται ότι ενδεχομένως μπορεί να κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, για έναν από τους πιο γνωστούς πολιτικούς επιστήμονες στις ΗΠΑ, που γνωρίζει άριστα τα ισραηλινά ζητήματα, θα ήταν λάθος να θεωρηθεί το Ισραήλ ως πραγματικός περιφερειακός ηγεμόνας.
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και συνσυγγραφέας του best seller «Το ισραηλινό λόμπι και η πολιτική των ΗΠΑ», Στήβεν Γουόλτ, δεν έχει καμία αμφιβολία ότι οι Ισραηλινοί ηγέτες θέλουν να ηγεμονεύσουν στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, σε ανάλυσή του στο περιοδικό Foreign Policy, υποστηρίζει ότι αυτή η φιλοδοξία θα ξεπερνά πάντα τις δυνατότητες του Ισραήλ.
Πρώτον, για τον Γουόλτ, ένας περιφερειακός ηγεμόνας είναι τόσο ισχυρός σε σχέση με τους γείτονές του, ώστε να μην αντιμετωπίζει πλέον σοβαρές απειλές ασφαλείας από αυτούς, ούτε να ανησυχεί ότι θα προκύψει σύντομα κάποιος αξιόλογος αντίπαλος.
Θυμίζει ότι αυτή αυτή ακριβώς ήταν η θέση των ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν αποσυρθεί από το δυτικό ημισφαίριο, και καμία χώρα ή συμμαχία δεν μπορούσε να συγκριθεί με την αμερικανική ισχύ. Έτσι, με εξαίρεση τη σύντομη κρίση των πυραύλων της Κούβας -λόγω ΕΣΣΔ- οι ΗΠΑ δεν έχουν αντιμετωπίσει σοβαρή στρατιωτική πρόκληση εντός του ημισφαιρίου τους από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Αυτή η προνομιακή θέση, λέει ο Γουόλτ, επέτρεψε στην Ουάσιγκτον να επικεντρώσει την εξωτερική και αμυντική της πολιτική στην Ευρασία, με σκοπό να αποτρέψει οποιαδήποτε άλλη δύναμη από το να επιτύχει παρόμοια κυριαρχία σε κάποια στρατηγικά κρίσιμη περιοχή.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι το Ισραήλ σήμερα δεν πληροί αυτό το πρότυπο. «Οι Χούθι παραμένουν προκλητικοί, για παράδειγμα, και οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις εξακολουθούν να είναι βαλτωμένες στη Γάζα, παρά την τεράστια καταστροφή που προκάλεσαν στους κατοίκους της. Το Ισραήλ έχει καταφέρει να αποδυναμώσει σημαντικά τη Χεζμπολάχ και τη Χαμάς, αλλά πρόκειται για μη κρατικούς δρώντες και κανένας από τους δύο δεν αποτέλεσε ποτέ υπαρξιακή απειλή για την ύπαρξη του Ισραήλ».
Μπορεί να μην μπορεί καμία αραβική χώρα να συναγωνιστεί στρατιωτικά το Ισραήλ, ωστόσο για τον Γουόλτ τόσο η Τουρκία όσο και το Ιράν διαθέτουν σημαντικές ένοπλες δυνάμεις και πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό, και σε περίπτωση ολοκληρωτικού πολέμου, ακόμη και αν τελικά ηττηθούν, μπορούν να προβάλουν αξιόλογη αντίσταση.
«Αυτό σημαίνει ότι το Ισραήλ δεν μπορεί να τους αγνοήσει ούτε να θεωρεί δεδομένο πως θα του υποταχθούν».
Η συνεχής αντίσταση του Ιράν το αποδεικνύει, σημειώνει ο Γουόλτ: «Η απάντησή του στις πρόσφατες επιθέσεις ήταν μικρότερη σε μέγεθος από τις απώλειες που υπέστη, αλλά κάθε άλλο παρά αμελητέα και η σύγκρουση δεν έχει λήξει. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η Τεχεράνη προτίθεται να υποτάξει τα συμφέροντά της στο Ισραήλ, ακόμη και αν τελικά βγει ηττημένη από αυτή τη σύγκρουση. Και μόνο για αυτό τον λόγο, το Ισραήλ δεν μπορεί να θεωρείται περιφερειακός ηγεμόνας.
Δεν ξέρουν να νιώθουν ασφαλείας
Δεύτερον υποτίθεται ότι η βασική αιτιολόγηση για τις τελευταίες ισραηλινές επιθέσεις ήταν ο φόβος ότι το Ιράν ίσως αποκτήσει κάποια στιγμή πυρηνικά όπλα.
Οι Ισραηλινοί δεν πιστεύουν ότι το Ιράν θα τα χρησιμοποιούσε, αλλά ανησυχούσαν απλά και μόνο ότι κατοχή τους θα περιόριζε την ικανότητα του Ισραήλ να ασκεί στρατιωτική ισχύ στην περιοχή ατιμώρητα, σύμφωνα με τον καθηγητή.
«Το γεγονός ότι οι Ισραηλινοί ηγέτες θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο -να πρέπει δηλαδή να επιδεικνύουν μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση- ως απειλή, δείχνει καθαρά ότι δεν απολαμβάνουν την «ελεύθερη ασφάλεια» που έχουν οι ΗΠΑ, ο μόνος πραγματικός περιφερειακός ηγεμόνας στον κόσμο» σημειώνει.
Ακόμα και την αδύναμη Χαμάς δεν μπορούν να νικήσουν
Τρίτον, οι πρόσφατες στρατιωτικές επιτυχίες του Ισραήλ δεν έχουν επιλύσει το βαθύτερο πρόβλημα, δηλαδή τους Παλαιστίνιους, που αποτελούν το ήμισυ του πληθυσμού.
«Οι ανώτερες στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τη Χαμάς από το να σκοτώσει εκατοντάδες Ισραηλινούς τον Οκτώβριο του 2023, και η ισραηλινή απάντηση -με περισσότερους από 55.000 Παλαιστινίους νεκρούς- δεν το έφερε πιο κοντά σε κάποια πολιτική λύση» λέει ο Γουόλτ. Αντιθέτως, το Ισραήλ έχει πλήξει σοβαρά τη διεθνή εικόνα του και έχει διαβρώσει τη στήριξή του ακόμη και από παραδοσιακούς συμμάχους.
Ηγεμόνας με προστάτη… δεν γίνεται
Τέταρτον και σημαντικότερο για τον Γουόλτ, είναι ότι το Ισραήλ παραμένει πολύ εξαρτημένο από τις ΗΠΑ που προμηθεύει το μεγαλύτερο μέρος των όπλων που χρησιμοποιεί για να πλήξει τους γείτονές του, καθώς και σταθερή διπλωματική κάλυψη. «Ένας πραγματικός περιφερειακός ηγεμόνας δεν χρειάζεται να βασίζεται σε τρίτους για να κυριαρχήσει στη γειτονιά του, το Ισραήλ όμως χρειάζεται» τονίζει.
«Η αμερικανική στήριξη υπήρξε διαχρονικά ακλόνητη, χάρη στην επιρροή ενός ισχυρού εσωτερικού λόμπι, αλλά η σχέση αυτή έχει αρχίσει να παρουσιάζει εντάσεις τα τελευταία χρόνια και είναι πιθανό να γίνει όλο και πιο δύσκολο να διατηρηθεί, καθώς η παγκόσμια ισχύς των ΗΠΑ υποχωρεί» προσθέτει ο Αμερικανός ειδικός.
Ναπολέοντας και Χίτλερ στο τέλος έπεσαν
Τέλος, μια ανθεκτική περιφερειακή ηγεμονία, σημειώνει ο Στήβεν Γουόλτ, απαιτεί οι γειτονικές χώρες να αποδέχονται την κυρίαρχη θέση του ηγεμόνα, ειδάλλως ο τελευταίος θα ζει με το άγχος αναβίωσης της αντίστασης.
Για να γίνει αποδεκτή αυτή η προνομιακή θέση, ο ηγεμόνας πρέπει να ενεργεί με κάποια μορφή αυτοσυγκράτησης, λέει ο Γουόλτ θυμίζοντας το πετυχημένο παράδειγμα του προέδρου των ΗΠΑ, Φραγκλίνου Ρούσβελτ έναντι της Λατινικής Αμερικής.
«Αξίζει να θυμόμαστε ότι επίδοξοι περιφερειακοί ηγεμόνες όπως η Ναπολεόντεια Γαλλία, η ναζιστική Γερμανία ή η αυτοκρατορική Ιαπωνία, κατάφεραν προσωρινά να επιβληθούν, αλλά απέτυχαν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους και τελικά κατέρρευσαν υπό το βάρος ισχυρό ισχυρότερων αντίπαλων συνασπισμών» προσθέτει καθηγητής.
«Η ικανότητα να φέρεσαι με αυτοσυγκράτηση απέναντι στους γείτονες δεν είναι ακριβώς το δυνατό χαρτί του Ισραήλ, και η αυξανόμενη επιρροή ακροδεξιών δυνάμεων και θρησκευτικών εξτρεμιστών στη χώρα καθιστά αυτό το ενδεχόμενο ακόμα πιο απίθανο. Αν συνυπολογίσουμε όλα τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι το Ισραήλ απέχει πολύ από το να είναι ένας αυθεντικός περιφερειακός ηγεμόνας» λέει.
Συνεπώς, ο Γουόλτ προτείνει πως η μακροπρόθεσμη ασφάλεια του ισραηλινού κράτους εξαρτάται τελικά από την επίτευξη μιας διαρκούς πολιτικής διευθέτησης με τους γείτονές του, περιλαμβανομένων των Παλαιστινίων.
«Σε τελική ανάλυση, η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται μόνο με τη δύναμη, αλλά κυρίως με την πολιτική» καταλήγει ο καθηγητής στο Χάρβαρντ.