Η Ελβετία ενισχύει την ασφάλεια των εργαζομένων σε ανθρωπιστικές οργανώσεις στο Τσαντ, χρηματοδοτώντας ειδικά προστατευτικά μέτρα.

Στο δυτικό και ανατολικό Τσαντ, οι εργαζόμενοι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις αντιμετωπίζουν επιθέσεις, συλλήψεις και κλοπές. Η Διεθνής Οργάνωση Ασφάλειας για ΜΚΟ (INSO), με έδρα τη Χάγη, βοηθά στην προστασία τους. Η Ελβετία συνεισφέρει χρηματοδότηση για το έργο της INSO στο Τσαντ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μειώσει την υποστήριξή τους.

Στις αρχές Οκτωβρίου στην επαρχία Λακ του δυτικού Τσαντ, που συνορεύει με τη λίμνη Τσαντ, τα τηλέφωνα χτυπούσαν ασταμάτητα στο τοπικό γραφείο της INSO. Είχαν σημειωθεί επιθέσεις γύρω από την πόλη Νταμπούα κοντά στα σύνορα με τη Νιγηρία, και οι ΜΚΟ που εργάζονται στην περιοχή ήθελαν να ξέρουν αν πρέπει να αναστείλουν τις δραστηριότητές τους και να ανακαλέσουν το προσωπικό τους. Η βία, που αποδόθηκε στην ομάδα JAS της ένοπλης οργάνωσης Μπόκο Χαράμ, κατέληξε να σκοτώσει περίπου 40 ανθρώπους. Δεν ανακοινώθηκε επίσημος αριθμός των θυμάτων, αλλά στις 10 Οκτωβρίου οι αξιωματούχοι της επαρχίας Λακ διαμαρτυρήθηκαν για “βαριές απώλειες ανθρωπίνων ζωών”.

Η INSO ιδρύθηκε το 2011 για να βοηθήσει σε τέτοιες καταστάσεις. Δεν προσφέρει φρουρούς ή συνοδούς, όμως παρακολουθεί και επιβεβαιώνει περιστατικά ασφάλειας και ειδοποιεί τις συνεργαζόμενες ΜΚΟ. Η INSO θέτει τρεις βασικές ερωτήσεις για να εκτιμήσει μια απειλή: Που τοποθετείται γεωγραφικά; Υπάρχουν ανθρωπιστικές οργανώσεις ενεργές στην περιοχή; Πότε συνέβη το περιστατικό ή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη;

Οι επιθέσεις συνήθως συμβαίνουν τη νύχτα, έτσι ορισμένες ΜΚΟ επιβάλλουν απαγόρευση κυκλοφορίας στα μέλη των ομάδων τους. Στη Νταμπούα, ωστόσο, οι ένοπλοι χτύπησαν νωρίς το απόγευμα. Ένας τοπικός αξιωματούχος ανέφερε ότι “πιθανώς να ήταν αντίποινα, μετά τον θάνατο αρκετών από τους άνδρες τους”. Η κατανόηση ενός περιστατικού ασφαλείας επιτρέπει στην INSO να εξηγήσει την κατάσταση στις συνεργαζόμενες ΜΚΟ. Έτσι μπορούν να αποφασίσουν αν θα παραμείνουν ή να φύγουν.

Η Ελβετία βοηθά στη χρηματοδότηση της εργασίας της INSO. Το γραφείο στο Τσαντ άνοιξε το 2024, μετά την έκρηξη του πολέμου στο Σουδάν, με δύο κύριους δωρητές: τον υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών (USAID) και την ελβετική Υπηρεσία Ανάπτυξης και Συνεργασίας (SDC). Η Ελβετία συνεισέφερε 685,000 δολάρια για τα πρώτα δύο χρόνια και δεσμεύτηκε να προσφέρει άλλα 1.08 εκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2029. Σήμερα, η Ελβετία είναι ένας από τους πέντε χρηματοδότες της INSO στο Τσαντ, οι οποίοι περιλαμβάνουν επίσης την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Γερμανία.

“Αποφύγετε την περιοχή”

Στην πρωτεύουσα του Τσαντ, την Ντζαμένα, ο τοπικός διευθυντής της SDC, Πέτερ Μπιέλερ, επίσης λαμβάνει στο τηλέφωνό του ειδοποιήσεις για την INSO. Τη μέρα πριν από τη συνέντευξή του με το Swissinfo, ένα μήνυμα κειμένου ανέφερε πυροβολισμούς μπροστά από το υπουργείο Οικονομικών. “Αποφύγετε την περιοχή,” προειδοποιούσε το μήνυμα.

Παρά τη σημασία αυτών των ειδοποιήσεων, η ελβετική κυβέρνηση πιστεύει ότι η εκπαίδευση ασφαλείας είναι η θεμελιώδης βάση της υποστήριξης της INSO. “Είναι θέμα εφαρμογής τυποποιημένων διαδικασιών,” λέει ο Μπιέλερ. “Οι ανθρωπιστικές ΜΚΟ έχουν πολλές απώλειες και πρέπει συνεχώς να προστατεύονται.” Η εκπαίδευση ασφαλείας της INSO για προστασία σε εχθρικά περιβάλλοντα, η οποία αποτελείται από τέσσερις ημέρες θεωρίας και ακολουθείται από προσομοιώσεις, είναι δωρεάν για τις συνεργαζόμενες οργανώσεις. Μια αντίστοιχη κατάρτιση ιδιωτικά θα κόστιζε εκατοντάδες ευρώ.

Όταν η USAID διέκοψε τη χρηματοδότηση το 2025 λόγω της απόφασης Τραμπ, η INSO έχασε το 37% του παγκόσμιου προϋπολογισμού της. Ήταν σε θέση να συνεχίσει τις αναλύσεις περιστατικών και τις ειδοποιήσεις, αλλά έπρεπε να αναστείλει τις περισσότερες εκπαιδευτικές δραστηριότητες ασφάλειας.

“Χάρη στη στήριξη των άλλων δωρητών μας, συμπεριλαμβανομένης της SDC, η INSO μπόρεσε να διατηρήσει την επιχειρησιακή της παρουσία και στη συνέχεια να επαναφέρει τα εκπαιδευτικά σεμινάρια,” λέει ο Άντονι Νιλ, διευθυντής πολιτικής, υπεράσπισης και επικοινωνίας της INSO. Στο Τσαντ, η εκπαίδευση έχει ξαναρχίσει στην ανατολική περιοχή.

Σε σταυροδρόμι κρίσεων

“Η επαρχία Λακ είναι μια ξεχασμένη κρίση,” λέει ο Μοχάμεντ Ασάλεχ, διευθυντής της INSO στο Τσαντ. Η Μπόκο Χαράμ, που εμφανίστηκε στη Νιγηρία, επιτέθηκε πρώτη φορά στο Τσαντ τον Φεβρουάριο του 2015. Το 2016, οι επιθέσεις πραγματοποιούνται από δύο φατρίες: την JAS (η αρχική ομάδα) και την Δυτική Αφρικανική Επαρχία του Ισλαμικού Κράτους (ISWAP), οι οποίες μάχονται για έλεγχο περιοχών γύρω από τη λίμνη του Τσαντ, στα σύνορα με τη Νιγηρία, το Νίγηρα και το Καμερούν.

Αυτή η χρονιά ήταν ιδιαίτερα θλιβερή: τον Μάιο, ο στρατός του Τσαντ ανέφερε μια επίθεση της Μπόκο Χαράμ που κόστισε τη ζωή σε 23 στρατιώτες σε βάση στη νησίδα Μπάρκα Τολόρομ. Κηρύχθηκε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Πάνω από 75,000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από τότε, σύμφωνα με την Διεθνή Οργάνωση Μετανάστευσης.

“Είναι ένας ασύμμετρος πόλεμος,” εξηγεί ο ιστορικός Σαλί Μπακάρυ, ειδικός στην ασφάλεια της περιοχής της Λίμνης του Τσαντ. “Οι ένοπλες δυνάμεις του Τσαντ, σχεδιασμένες για συμβατικό πόλεμο, δυσκολεύονται να διεξάγουν αμφίβιες επιχειρήσεις εναντίον ανταρτών που διασχίζουν τα σύνορα.” Όταν πιέζονται στο Τσαντ, οι ένοπλες ομάδες υποχωρούν στη Νιγηρία, η οποία αποχώρησε από την περιφερειακή αντιτζιχαντιστική δύναμη το 2025.

Image can not be shown due to copy rights restrictions.

Image can not be shown due to copy rights restrictions.

Η επαρχία Λακ είναι μόνο ένα από τα αρκετά μέτωπα γύρω από τη λίμνη Τσαντ και σε όλη την ευρύτερη περιοχή. Προς τα ανατολικά, ο πόλεμος στο Σουδάν έχει εκτοπίσει σχεδόν εκατομμύριο πρόσφυγες στο Τσαντ από τον Απρίλιο του 2023, σύμφωνα με την Υπηρεσία Προσφύγων του ΟΗΕ (UNHCR). Βόρεια, η Λιβύη έχει λειτουργήσει ως βάση για τους επαναστάτες που σκότωσαν τον πρόεδρο Ιντρίς Ντεμπί το 2021. Νότια, ένοπλες ομάδες λειτουργούν στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Το Τσαντ, στη διασταύρωση αυτών των συγκρούσεων, έχει γίνει η κύρια χώρα υποδοχής προσφύγων στην κεντρική Αφρική.

Το δίκτυο και η ταχύτητα της INSO

Η INSO έχει 101 εταίρους στο Τσαντ, συμπεριλαμβανομένων 23 τοπικών οργανώσεων. “Οι κύριες πηγές μας είναι οι εταίροι μας,” εξηγεί ο Ασάλεχ. “Επαληθεύουμε κάθε πληροφορία με μέλη της κοινότητας, άλλους εταίρους ή τοπικές αρχές.” Σύμφωνα με έναν επικεφαλής εργαζόμενο ανθρωπιστικής βοήθειας στην επαρχία Λακ που επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμος για λόγους ασφαλείας, “όλες οι ΜΚΟ έχουν αυτή την πληροφορία, αλλά η αξία της INSO έγκειται στο ότι τις συνδέει όλες μαζί”.

Η INSO εκδίδει προειδοποιήσεις το συντομότερο δυνατόν μετά την ενημέρωση για ένα περιστατικό – σε ορισμένες περιπτώσεις μέσα σε μισή ώρα. Μέσα στον Οκτώβριο στην περιοχή Φουρκολόμ, τοπικές κοινότητες συγκρούστηκαν για μια περιοχή που είχε ανακτηθεί από τη λίμνη Τσαντ. Διαμάχες αυτού του είδους μπορούν γρήγορα να γίνουν θανατηφόρες. Η INSO έλαβε αρχικές πληροφορίες για το περιστατικό στις 7:30 π.μ., και μέχρι τις 8:00 π.μ. είχε στείλει μια προειδοποίηση σε όλες τις ΜΚΟ στην περιοχή. Σε μια άλλη περίπτωση, οι ΜΚΟ άκουσαν βαρύ πυροβολικό και φοβήθηκαν μια πιθανή επίθεση. Η INSO κάλεσε τον τοπικό νομάρχη, ο οποίος εξήγησε ότι ο στρατός απλά διεξήγαγε μια άσκηση.

Από τον Ιανουάριο του 2025, η INSO έχει καταγράψει 264 περιστατικά που επηρεάζουν τους εργαζόμενους ανθρωπιστικών οργανώσεων στο Τσαντ.

Υψηλός κίνδυνος για το προσωπικό

Το ανθρώπινο δυναμικό της INSO αναπτύσσεται ανάλογα με την αυξανόμενη ανασφάλεια. Τώρα λειτουργεί σε 26 χώρες και υποστηρίζει περισσότερες από 1.400 οργανώσεις. Ο Νιλ εξηγεί ότι ιδρύει τοπικές αντιπροσωπείες κατόπιν αιτήματος εταίρων ΜΚΟ. Το 2025, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, 350 εργαζόμενοι ανθρωπιστικών οργανώσεων σκοτώθηκαν σε όλον τον κόσμο. Αυτός ο αριθμός θυμάτων ήταν χαμηλότερος μόνο από τους νεκρούς που σημειώθηκαν το 2024. Βάσει αυτών των δεδομένων, το Τσαντ κατατάσσεται ανάμεσα στα δέκα πιο βίαια περιβάλλοντα για εργαζόμενους ανθρωπιστικών οργανώσεων στον κόσμο.

Οι απειλές προέρχονται επίσης και από κρατικούς φορείς. Μεταξύ Ιανουαρίου 2020 και Ιουνίου 2026, η INSO κατέγραψε περισσότερους από 1.700 εργαζόμενους ανθρωπιστικής βοήθειας που συνελήφθησαν ή κρατήθηκαν από κρατικές αρχές. Το τοπικό προσωπικό αποτελούσε το 88% από αυτούς. Το 2025 στη Μπουρκίνα Φάσο, αρκετοί υπάλληλοι της INSO συνελήφθησαν και κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία. Ο οργανισμός αρνείται τις κατηγορίες. “Η συλλογή απλών πληροφοριών σε ένα στρατιωτικό κράτος θεωρείται κατασκοπευτική δραστηριότητα,” εξηγεί ο επικεφαλής εργαζόμενος ανθρωπιστικής βοήθειας στην επαρχία Λακ.

Έλλειψη χρηματοδότησης

Καμία χώρα δεν έχει καλύψει το κενό χρηματοδότησης που άφησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία έχουν επίσης μειώσει την βοήθειά τους, όπως και η Ελβετία, η οποία μείωσε 132 εκατομμύρια δολάρια από τον προϋπολογισμό αναπτυξιακής βοήθειας το 2025.

Ο Ασάλεχ επισημαίνει ότι “Οι δημοσιονομικές περικοπές δημιουργούν ανασφάλεια”. Προσθέτει ότι οι ΜΚΟ “έχουν αναγκαστεί να θέσουν προτεραιότητες και να εγκαταλείψουν ορισμένα μέτρα μείωσης κινδύνου”. Στο ανατολικό Τσαντ, το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων του ΟΗΕ έχει μειώσει τις χρηματικές μεταφορές του στις πόλεις Αντρέ και Μετσέ. Η μείωση της ανθρωπιστικής βοήθειας σημαίνει μεγαλύτερο ανταγωνισμό για σπάνιους πόρους, περισσότερες κλοπές και αυξανόμενη βία. Οι ΜΚΟ στρέφονται αναγκαστικά στην INSO για βοήθεια. “Σε μερικά από τα τοπικά γραφεία μας στη χώρα, οι αιτήσεις για βοήθεια έχουν αυξηθεί κατά 250%,” λέει ο Νιλ.

Η χρηματοδότηση της INSO σημαίνει τη διατήρηση μιας κοινής υποδομής: ένα ενιαίο σύστημα προειδοποίησης προστατεύει όλες τις εταίρους ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένων αυτών που δεν έχουν δικές τους υπηρεσίες ασφαλείας. Υποστηρίζει επίσης άλλες ανθρωπιστικές δωρεές γιατί, όπως σημειώνει ο επικεφαλής εργαζόμενος ανθρωπιστικής βοήθειας στην επαρχία Λακ, “αν αποχωρήσουν οι εργαζόμενοι στην ανθρωπιστική βοήθεια, ποιος δωρητής θα συνεχίσει να παρέχει χρηματοδότηση;”

Η χρηματοδότηση από την Ελβετία για την INSO παραμένει μέτρια: 1.76 εκατομμύρια δολάρια για το Τσαντ σε πέντε χρόνια και περίπου οκτώ εκατομμύρια μεταξύ 2022 και 2026 για το Μάλι, την Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα συνολικά. “Δεν είμαστε εδώ για να αντικαταστήσουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες,” λέει ο Μπιέλερ.

Στην επαρχία Λακ, η εκπαίδευση ασφαλείας που χρηματοδοτείται από την Ελβετία δεν θα αρχίσει πριν τον Ιανουάριο. Εν τω μεταξύ, είναι εποχή πλημμυρών, που επεκτείνει τις όχθες της λίμνης. Αυτό δίνει στους επιτιθέμενους πρόσβαση με κανό στις ακτές και η INSO προειδοποιεί τις ΜΚΟ να κρατούν αποστάσεις.

Στο Νγκουμπούα, όπου η Μπόκο Χαράμ επιτέθηκε πρώτη φορά στο Τσαντ, οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ξύλινες σχεδίες για να διασχίσουν το νερό. Αν μια ΜΚΟ προγραμματίσει να στείλει μια ομάδα στην περιοχή, η αρχική προειδοποίηση της INSO δεν αφορά ένοπλες ομάδες. Αντίθετα, ρωτά αν οι εργαζόμενοι στην ανθρωπιστική βοήθεια ξέρουν να κολυμπούν και αν έχουν σωσίβια. Σε αυτή την περιοχή, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι πάντα ένοπλη.

Επεξεργασμένο από την Πολίν Τουρουμπάν. Προσαρμοσμένο από τα γαλλικά από τον Κ. Μπίτγουελ/gw

Από geoathanas

Αφήστε μια απάντηση

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.