Στο επίκεντρο βρίσκεται η περίπτωση οφειλετών που διαθέτουν άλλα περιουσιακά στοιχεία. Ποια είναι τα όρια για την αναγκαστική εκτέλεση και τι σημαίνει η απόφαση για την προστασία της κατοικίας;
Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε ότι δεν είναι νόμιμη η κατάσχεση και η ένταξη σε πρόγραμμα πλειστηριασμού της πρώτης κατοικίας οφειλέτη για χρέη προς το Δημόσιο, όταν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία από τα οποία μπορεί να ικανοποιηθεί η σχετική απαίτηση.
Σύμφωνα με το Dikastiko.gr, η απόφαση αφορά οφειλές προς το Δημόσιο, τις Δ.Ο.Υ., τους ΟΤΑ, τα ασφαλιστικά Ταμεία, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και γενικότερα χρέη που εισπράττονται βάσει των διατάξεων του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).
Παράλληλα, το ΣτΕ έκρινε ότι ο οφειλέτης μπορεί να ασκήσει ανακοπή σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας του πλειστηριασμού, από την κοινοποίηση της κατασχετήριας έκθεσης έως και την έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού. Μέχρι τώρα είχε γίνει δεκτό ότι η ανακοπή μπορούσε να ασκηθεί μόνο κατά το αρχικό στάδιο της κατασχετήριας έκθεσης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Στο Συμβούλιο της Επικρατείας οι φωτογράφοι για τις νέες ταυτότητες
Το χρονικό της υπόθεσης
Η υπόθεση αφορούσε ληξιπρόθεσμες οφειλές Ανώνυμης Βιομηχανικής Εταιρείας προς το Δημόσιο, συνολικού ύψους 142.917 ευρώ.
Ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. Πειραιά ενέταξε σε πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού μεζονέτα 162 τ.μ., στον 1ο και τον 2ο όροφο ακινήτου στο Μοσχάτο. Το 50% της κατοικίας ανήκε στον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας και το υπόλοιπο 50% στη σύζυγό του.
Η αξία του μεριδίου που αντιστοιχούσε στον διευθύνοντα σύμβουλο εκτιμήθηκε στις 100.000 ευρώ, ενώ η τιμή πρώτης προσφοράς καθορίστηκε στις 80.000 ευρώ.
Ο διευθύνων σύμβουλος προσέφυγε στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών κατά του προγράμματος πλειστηριασμού. Υποστήριξε ότι η ένταξη σε πλειστηριασμό του 50% της κατοικίας στην οποία διέμενε η οικογένειά του παραβίαζε τις συνταγματικές επιταγές που θεσπίζουν «την υποχρέωση των κρατικών οργάνων ή των οργάνων των ΝΠΔΔ να προστατεύουν αποτελεσματικά τον γάμο, την οικογένεια και να μεριμνούν για την προστασία της οικογενειακής στέγης».
Παράλληλα, υποστήριξε ότι παραβιαζόταν η αρχή της αναλογικότητας, καθώς το ακίνητο αποτελούσε τη μοναδική κατοικία της οικογένειάς του, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο θα μπορούσε να λάβει λιγότερο επαχθή μέτρα για την ικανοποίηση της απαίτησής του, στρεφόμενο προηγουμένως κατά άλλων ακινήτων που διέθετε.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Πλειστηριασμοί: Νέες δικάσιμοι για 36.500 υποθέσεις – Οδηγίες για δανειολήπτες
Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών έκανε δεκτή την ανακοπή και ακύρωσε το πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού, κρίνοντας ότι η έκδοσή του αντέβαινε στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας.
Το Δημόσιο άσκησε στη συνέχεια έφεση, την οποία το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών απέρριψε ως αβάσιμη. Οι διοικητικοί εφέτες έκριναν ότι το επίμαχο ακίνητο «αποτελούσε τη μοναδική κύρια κατοικία στην οποία διέμενε με την οικογένειά του και ότι διέθετε ακίνητη περιουσία, εκτός του πλειστηριαζόμενου ακινήτου, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας».
Το δικαστήριο έκρινε ακόμη ότι η έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού «αντέκειτο στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας, αφού δεν αποτελούσε πρόσφορο και αναγκαίο μέτρο για την επιδίωξη της είσπραξης των οφειλόμενων στο Δημόσιο χρεών, δεδομένου ότι η ικανοποίηση της απαίτησης του Δημοσίου θα μπορούσε να επιδιωχθεί με λιγότερο επαχθή μέτρα».
Το Δημόσιο προσέφυγε κατόπιν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας την αναίρεση της απόφασης του Εφετείου λόγω, όπως υποστήριξε, εσφαλμένης ερμηνείας του Συντάγματος, του ΚΕΔΕ και του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας.
Στην αίτησή του υποστήριξε επίσης ότι ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ., αποφασίζοντας «να κατάσχει το συγκεκριμένο ακίνητο, αντί τυχόν άλλης περιουσίας του οφειλέτη, άσκησε την προβλεπόμενη από τον ΚΕΔΕ διακριτική του ευχέρεια ως προς την επιλογή συγκεκριμένων μέτρων εκτέλεσης».
Τι έκρινε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ, με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη και εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου, απέρριψε ως αβάσιμη την αίτηση του Δημοσίου.
Το δικαστήριο υπογράμμισε ότι, σύμφωνα με το Σύνταγμα, «η κατοικία των ανθρώπων, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας».
Στην απόφαση αναφέρεται ακόμη ότι η κρατική μέριμνα για την πρώτη κατοικία «ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τελούντων υπό την εγγύηση του κράτους και υποχρεούνται να διασφαλίζουν, ώστε να είναι αποτελεσματική, όλα τα κρατικά όργανα, κατά χαρακτηριστική διατύπωση του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος».
Οι σύμβουλοι Επικρατείας επισημαίνουν, επίσης, ότι βάσει των συνταγματικών επιταγών και της αρχής της αναλογικότητας, όταν ένα μέτρο που εξυπηρετεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια της κατοικίας ενός προσώπου, πρέπει να αποδεικνύεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ότι το συγκεκριμένο μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο.
Ειδικότερα, το ΣτΕ αναφέρει ότι, «οσάκις η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος χωρεί με τη λήψη μέτρου που έχει ως συνέπεια τη στέρηση της κατοικίας ορισμένου προσώπου, πρέπει, για την εγκυρότητα κάθε πράξης που κατατείνει στην πραγμάτωση του μέτρου, από οποιοδήποτε κρατικό όργανο και αν εκδίδεται και σε κάθε στάδιο της οικείας διαδικασίας, να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι είχε δηλαδή εξαντληθεί πριν κάθε προσπάθεια να ικανοποιηθεί ο δημόσιος σκοπός με άλλα, πρόσφορα πλην ηπιότερα μέτρα».
Η απόφαση καταλήγει ότι, βάσει των διατάξεων του ΚΕΔΕ, «η κατάσχεση ακινήτου του οφειλέτη που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη του κατοικία (εκείνου και της οικογένειάς του) τότε μόνο είναι νόμιμη, όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και τεκμηριωμένα αποκλεισθεί η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πρόσφορων για να ικανοποιηθεί μέσω αυτών η συγκεκριμένη αξίωση. Στην αντίθετη περίπτωση, η επιλογή προς τούτο του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη».
Το ΣτΕ διευκρίνισε, τέλος, ότι η παρανομία δεν περιορίζεται στην κατασχετήρια έκθεση, αλλά μπορεί να αφορά και τις μεταγενέστερες πράξεις της διαδικασίας του πλειστηριασμού.