Τι πραγματικά σημαίνει η μεταβίβαση του 51% των μετοχών στον ΟΣΕΘ και ποιο είναι το νέο μοντέλο για τις συγκοινωνίες της Θεσσαλονίκης

Επιμέλεια Γ.Αθανασίου

Εισαγωγή

Υπάρχουν νομοθετικές παρεμβάσεις που προκαλούν έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις και άλλες που περνούν σχεδόν αθόρυβα. Η τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας του ΟΑΣΘ, μέσω της μεταβίβασης του 51% των μετοχών του στον ΟΣΕΘ, ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.

Η δημόσια συζήτηση περιορίστηκε κυρίως στη μεταβίβαση του πλειοψηφικού πακέτου των μετοχών από το Ελληνικό Δημόσιο στον ΟΣΕΘ. Όμως η πραγματική σημασία της αλλαγής δεν βρίσκεται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Το Ελληνικό Δημόσιο εξακολουθεί να ελέγχει συνολικά τον οργανισμό. Εκείνο που αλλάζει είναι το κέντρο λήψης των αποφάσεων.

Η συγκεκριμένη νομοθετική παρέμβαση δεν αναδιανέμει απλώς μετοχές. Αναδιαμορφώνει τον τρόπο διοίκησης, σχεδιασμού και λειτουργίας των αστικών συγκοινωνιών της Θεσσαλονίκης και δημιουργεί ένα νέο διοικητικό μοντέλο, στο οποίο ο ΟΣΕΘ αποκτά τον επιτελικό ρόλο και ο ΟΑΣΘ καλείται να λειτουργήσει κυρίως ως εκτελεστικός φορέας.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «ποιος κατέχει τις μετοχές»,αλλά ποιος αποφασίζει πλέον για το μέλλον του ΟΑΣΘ;

Από την κρατικοποίηση του 2017 στη νέα διοικητική πραγματικότητα του 2026

Το καλοκαίρι του 2017, με τον ν. 4482/2017, ο ΟΑΣΘ πέρασε στον πλήρη έλεγχο του Ελληνικού Δημοσίου. Η τότε κυβέρνηση υποστήριξε ότι η κρατικοποίηση αποτελούσε τον μόνο τρόπο εξυγίανσης ενός οργανισμού που αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά και λειτουργικά προβλήματα.

Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε μια μακρά περίοδος εκκαθάρισης, κατά την οποία ο οργανισμός συνέχισε να λειτουργεί, αλλά χωρίς να έχει ακόμη κλείσει οριστικά το κεφάλαιο των παλαιών μετόχων, των οικονομικών εκκρεμοτήτων και των δικαστικών διαδικασιών.

Τα επόμενα χρόνια ο ΟΑΣΘ προχώρησε σε σημαντικές αλλαγές:

• ανανέωση σημαντικού μέρους του στόλου,
• είσοδο ηλεκτρικών λεωφορείων,
• χρονομίσθωση λεωφορείων από ιδιώτες για την κάλυψη αναγκών,
• αναδιοργάνωση των υπηρεσιών,
• αύξηση της διαθεσιμότητας οχημάτων.

Παρά τις βελτιώσεις αυτές, παρέμειναν ανοικτά ζητήματα όπως η έλλειψη οδηγών, η ολοκλήρωση της εκκαθάρισης και η ανάγκη ενός νέου μοντέλου διοίκησης.

Η τροπολογία του 2026 έρχεται να απαντήσει κυρίως στο τελευταίο ζήτημα.

Δεν αλλάζει μόνο τη διοίκηση.

Αλλάζει τη φιλοσοφία του συστήματος.

Ο νέος υπερ-ρόλος του ΟΣΕΘ

Από την ψήφιση της τροπολογίας και μετά, ο ΟΣΕΘ δεν λειτουργεί απλώς ως εποπτεύουσα αρχή,αλλά μετατρέπεται στον στρατηγικό εγκέφαλο των συγκοινωνιών της Θεσσαλονίκης.

Η νέα σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΟΑΣΘ αποτυπώνει ξεκάθαρα αυτή τη μεταβολή.

Η πλειοψηφία των μελών προέρχεται μέσω του ΟΣΕΘ, ενώ ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΣΕΘ συμμετέχει εκ του νόμου στη διοίκηση του οργανισμού.

Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι ότι η θετική ψήφος του Διευθύνοντος Συμβούλου του ΟΣΕΘ αποτελεί προϋπόθεση για τη λήψη όλων σχεδόν των κρίσιμων αποφάσεων.

Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό θεσμικού ελέγχου, μέσω του οποίου ο ΟΣΕΘ αποκτά καθοριστική επιρροή στον τρόπο λειτουργίας του ΟΑΣΘ.

Από εδώ και στο εξής, ο ΟΑΣΘ δεν μπορεί να καθορίσει μόνος του:

• τον προϋπολογισμό του,
• το στρατηγικό του σχέδιο,
• τις μεγάλες επενδύσεις,
• τα δάνεια,
• τους σημαντικούς διαγωνισμούς,
• την ανάθεση ή επέκταση συγκοινωνιακού έργου.

Η μεταβολή αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη της τελευταίας δεκαετίας.

Τι χάνει πραγματικά ο ΟΑΣΘ

Η δημόσια συζήτηση περιστράφηκε γύρω από το 51% των μετοχών.

Στην πραγματικότητα όμως οι μετοχές είναι το λιγότερο σημαντικό στοιχείο.

Αυτό που αλλάζει είναι ο ίδιος ο χαρακτήρας του οργανισμού.

Ένας ολοκληρωμένος συγκοινωνιακός οργανισμός διαθέτει τέσσερις βασικές λειτουργίες:

• σχεδιάζει,
• επενδύει,
• διαχειρίζεται,
• εκτελεί.

Με το νέο μοντέλο, ο σχεδιασμός μεταφέρεται στον ΟΣΕΘ.

Η στρατηγική μεταφέρεται στον ΟΣΕΘ.

Ο έλεγχος μεταφέρεται στον ΟΣΕΘ.

Ο ΟΑΣΘ διατηρεί κυρίως τον επιχειρησιακό ρόλο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υποβαθμίζεται σήμερα.

Σημαίνει όμως ότι παύει να αποτελεί τον αποκλειστικό φορέα λήψης αποφάσεων για το μέλλον του.

Η αλλαγή αυτή έχει θεσμική σημασία πολύ μεγαλύτερη από τη μεταβίβαση των ίδιων των μετοχών.

Οι εργαζόμενοι: Τι αλλάζει και τι όχι

Ένα από τα πρώτα ερωτήματα που δημιουργούνται αφορά τους εργαζόμενους.

Η απάντηση πρέπει να είναι απολύτως σαφής.

Η τροπολογία δεν προβλέπει:

• απολύσεις,
• αλλαγή εργασιακών σχέσεων,
• μεταφορά προσωπικού στον ΟΣΕΘ,
• κατάργηση οργανικών θέσεων.

Ο εργοδότης παραμένει ο ΟΑΣΘ.

Παράλληλα, η οικονομική ενίσχυση που προκύπτει από την απαλλαγή των κρατικών επιχορηγήσεων από τον ΦΠΑ και η προοπτική ολοκλήρωσης της εκκαθάρισης μπορούν να διευκολύνουν μόνιμες προσλήψεις, ιδιαίτερα στον κλάδο των οδηγών.

Ωστόσο, υπάρχει και μια δεύτερη ανάγνωση.

Όταν ένας οργανισμός παύει να αποφασίζει για τον στρατηγικό σχεδιασμό, τις επενδύσεις και τον τρόπο ανάπτυξής του, τότε αλλάζει σταδιακά και ο ρόλος του προσωπικού μέσα σε αυτόν.

Δεν αλλάζουν σήμερα οι εργασιακές σχέσεις.

Αλλάζει όμως το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί ο οργανισμός τα επόμενα χρόνια.

Αυτό είναι το σημείο που θα πρέπει να απασχολήσει ιδιαίτερα τόσο τους εργαζόμενους όσο και τα συνδικαλιστικά τους όργανα.

Ο ιδιώτης πάροχος: Προσωρινή λύση ή μόνιμο μοντέλο;

Εδώ εντοπίζεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδιασμού.

Σύμφωνα με την κατεύθυνση που παρουσιάστηκε από το Υπουργείο, ο ΟΑΣΘ θα διαθέτει τον υφιστάμενο στόλο και το αναγκαίο προσωπικό, ενώ ιδιώτης πάροχος θα μπορεί να παρέχει επιπλέον οχήματα και να αναλαμβάνει τη συντήρηση και την πιστοποίησή τους.

Η διατύπωση αυτή δεν αποτελεί ιδιωτικοποίηση του ΟΑΣΘ,είναι όμως ένδειξη ενός διαφορετικού μοντέλου λειτουργίας.

Σήμερα ήδη εφαρμόζεται στην πράξη μοντέλο χρονομίσθωσης λεωφορείων από ιδιωτικό πάροχο. Η τροπολογία δεν κατονομάζει καμία εταιρεία ούτε αναθέτει έργο σε συγκεκριμένο φορέα. Επομένως, δεν μπορεί να συναχθεί ότι αφορά κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο ή επιχείρηση.

Είναι όμως εύλογο να τεθεί το ερώτημα:

Εάν το κράτος επιλέξει να συνεχίσει και να επεκτείνει αυτό το μοντέλο, ποιος θα είναι ο μελλοντικός ρόλος του ΟΑΣΘ ως ιδιοκτήτη στόλου και ως τεχνικού οργανισμού;

Αν τα νέα λεωφορεία παρέχονται από ιδιώτες και η συντήρησή τους πραγματοποιείται επίσης από ιδιώτες, τότε ο οργανισμός θα διατηρεί ολοκληρωμένο τεχνικό χαρακτήρα ή θα επικεντρώνεται κυρίως στην εκτέλεση του συγκοινωνιακού έργου;

Τα ερωτήματα αυτά δεν απαντώνται από την τροπολογία. Αποτελούν όμως εύλογα ζητήματα στρατηγικής που προκύπτουν από τη νέα αρχιτεκτονική του συστήματος.

Οι πρώην μέτοχοι και η εκκαθάριση

Η μεταβίβαση του 51% στον ΟΣΕΘ δεν μεταβάλλει αυτομάτως τις αξιώσεις των πρώην μετόχων που συνδέονται με την κρατικοποίηση του 2017.

Ωστόσο, η οικονομική ενίσχυση μέσω της απαλλαγής από τον ΦΠΑ και η επιτάχυνση της εκκαθάρισης δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την οριστική διευθέτηση μιας εκκρεμότητας που βαραίνει τον οργανισμό εδώ και σχεδόν μία δεκαετία.

Η ολοκλήρωση της εκκαθάρισης θα αποτελέσει κρίσιμο σταθμό για την επόμενη ημέρα του ΟΑΣΘ.

Επίλογος

Η τροπολογία δεν ιδιωτικοποιεί τον ΟΑΣΘ.

Αυτό είναι ένα αντικειμενικό συμπέρασμα που προκύπτει από το ίδιο το κείμενο του νόμου.

Ταυτόχρονα, όμως, μεταβάλλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο διοικείται ο οργανισμός και μεταφέρει τον στρατηγικό σχεδιασμό στον ΟΣΕΘ.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η μεταβίβαση των μετοχών.

Είναι το εάν ο ΟΑΣΘ θα παραμείνει τα επόμενα χρόνια ένας ολοκληρωμένος δημόσιος συγκοινωνιακός οργανισμός, με δικό του αναπτυξιακό σχεδιασμό, στόλο και τεχνική επάρκεια, ή αν θα εξελιχθεί κυρίως σε επιχειρησιακό φορέα εκτέλεσης, μέσα σε ένα μεικτό σύστημα όπου ο σχεδιασμός θα ασκείται από τον ΟΣΕΘ και επιμέρους λειτουργίες θα μπορούν να αναλαμβάνονται από ιδιώτες.

Οι απαντήσεις δεν βρίσκονται μόνο στο γράμμα του νόμου.

Θα δοθούν από τις πολιτικές επιλογές που θα ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια, από τους διαγωνισμούς που θα προκηρυχθούν, από τον τρόπο αξιοποίησης του δημόσιου στόλου και από τη βούληση της Πολιτείας να διατηρήσει έναν ισχυρό δημόσιο πυλώνα στις αστικές συγκοινωνίες της Θεσσαλονίκης.