Το τουρκικό σχέδιο πίσω από τις 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα
Γεώργιος Αθανασίου
Μια νέα κίνηση της Άγκυρας έρχεται να αναζωπυρώσει την αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή τη φορά, αποδέκτης του τουρκικού μηνύματος είναι η Αίγυπτος, με την τουρκική ηγεσία να επιχειρεί να παρουσιάσει μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Τουρκία ως πιο συμφέρουσα για το Κάιρο από την υφιστάμενη συμφωνία του με την Ελλάδα.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, στις 24 Οκτωβρίου 2026, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο θα μπορούσε να της εξασφαλίσει περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με μια πιθανή συμφωνία με την Ελλάδα.
Η διατύπωση αυτή δεν αφορά μια περιοχή που έχει ήδη παραχωρηθεί στην Αίγυπτο. Πρόκειται για την πρόταση και τον υπολογισμό που προβάλλει η τουρκική πλευρά, προκειμένου να πείσει το Κάιρο να διαπραγματευτεί μια διαφορετική οριοθέτηση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Ελλάδα–Αίγυπτος–Κύπρος: Κοινό μέτωπο για τις θαλάσσιες ζώνες και το Διεθνές Δίκαιο
Πίσω από τις δηλώσεις βρίσκεται μια ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και να περιορίσει τη σημασία της ελληνοαιγυπτιακής συνεργασίας.
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου και η τουρκική αμφισβήτηση
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν στις 6 Αυγούστου 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) τους. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου 2020 και καταχωρίστηκε στα Ηνωμένα Έθνη.
Η Άγκυρα αντέδρασε τότε έντονα, αμφισβητώντας τη συμφωνία και υποστηρίζοντας ότι θίγει τα δικά της συμφέροντα και εκείνα της Λιβύης.
Η σημερινή τουρκική πρόταση κινείται στην ίδια γεωπολιτική κατεύθυνση: η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως εναλλακτικός συνομιλητής της Αιγύπτου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, προσφέροντας ένα διαφορετικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης από εκείνο που συμφωνήθηκε μεταξύ Αθήνας και Καΐρου.
Ωστόσο, το εάν μια τέτοια συμφωνία θα ήταν νομικά αποδεκτή και ποια δικαιώματα θα αναγνώριζε σε κάθε χώρα δεν κρίνεται από τις δηλώσεις των υπουργών, αλλά από τις γεωγραφικές συνθήκες, το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο και τους κανόνες οριοθέτησης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Ανατολική Μεσόγειος: Αθήνα και Κάιρο ανοίγουν νέο κεφάλαιο στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών
Γιατί η Τουρκία στρέφεται προς το Κάιρο τώρα;
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία.
Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το αμφισβητούμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, προκαλώντας νέες αντιδράσεις από την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Αίγυπτος έχει επίσης αντιταχθεί στο συγκεκριμένο πλαίσιο, καθώς θεωρεί ότι επηρεάζει τα δικά της συμφέροντα στην περιοχή.
Παράλληλα, Αθήνα και Κάιρο συζητούν την προοπτική επέκτασης της μεταξύ τους οριοθέτησης προς ανατολάς, σύμφωνα με τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα επιχειρεί να προσεγγίσει την Αίγυπτο με ένα οικονομικό και γεωπολιτικό επιχείρημα: ότι μια διαφορετική συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη θαλάσσια δικαιοδοσία στην αιγυπτιακή πλευρά.
Το ζητούμενο για την Τουρκία είναι να αποκτήσει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα σε μια περιοχή όπου οι θαλάσσιες ζώνες συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή αξιοποίηση, την αλιεία, τη στρατηγική επιρροή και τις περιφερειακές συμμαχίες.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;
Η τουρκική πρωτοβουλία δημιουργεί μια νέα πρόκληση για την ελληνική διπλωματία, καθώς επιχειρεί να επηρεάσει τις επιλογές μιας χώρας με την οποία η Ελλάδα έχει ήδη συνάψει συμφωνία ΑΟΖ.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς ο αριθμός των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων που επικαλείται η Άγκυρα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται αυτή η έκταση, ποιες θαλάσσιες περιοχές αφορά και ποια επήρεια αποδίδεται στις ελληνικές ακτές και στα νησιά κατά την οριοθέτηση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Ευρώπη αντιδρά, αλλά έρχονται κυρώσεις;
Η Τουρκία προβάλλει τη δική της ερμηνεία για τα θαλάσσια δικαιώματα της περιοχής. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, το οποίο αναγνωρίζει δικαιώματα θαλάσσιων ζωνών και στα νησιά.
Επομένως, η τουρκική πρόταση δεν αλλάζει από μόνη της το ισχύον νομικό καθεστώς. Δείχνει, όμως, ότι η Άγκυρα επιδιώκει να επηρεάσει τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και να δημιουργήσει νέα δεδομένα στις σχέσεις της με το Κάιρο.
Το μεγάλο ερώτημα για την Αίγυπτο
Θα επιλέξει τελικά η Αίγυπτος να διατηρήσει και να αναπτύξει περαιτέρω τη συνεργασία της με την Ελλάδα ή θα εξετάσει σοβαρά μια διαφορετική συμφωνία με την Τουρκία;
Το Κάιρο καλείται να σταθμίσει τα υποτιθέμενα οφέλη που προβάλλει η Άγκυρα, τις υφιστάμενες διεθνείς συμφωνίες και τις ευρύτερες στρατηγικές του σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα, η εξέλιξη καθιστά ακόμη πιο σημαντική τη συνέχιση της διπλωματικής συνεργασίας με την Αίγυπτο και την τεκμηριωμένη υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων.
Η ουσία είναι μία: η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια διαφορά για τις θαλάσσιες ζώνες σε διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στην Αίγυπτο. Το εάν το επιχείρημά της θα βρει ανταπόκριση στο Κάιρο και εάν θα οδηγήσει σε νέα συμφωνία παραμένει ανοιχτό.
Πηγές
- Η Καθημερινή – Η τουρκική πρόταση για 15.000 τ.χλμ. περισσότερης θαλάσσιας δικαιοδοσίας
- Ηνωμένα Έθνη – Η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας–Αιγύπτου
- Reuters – Ελλάδα και Αίγυπτος συζητούν επέκταση της θαλάσσιας οριοθέτησης
- Reuters – Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη