Οδοφραγμένα λύκεια. Απεργοί δημόσιοι υπάλληλοι. Αποκλεισμένα λιμάνια. Διογκούμενο χρέος. Φόβοι για επικράτηση της ακροδεξιάς.
Του Mark Landler
Η Γαλλία έχει βρεθεί ξαφνικά αντιμέτωπη με μια κρίση — όχι με ένα μεμονωμένο ξέσπασμα αναταραχής, αλλά με μια αλυσιδωτή σειρά αναταράξεων που προκαλεί αναστάτωση στους δρόμους των πόλεων, στις χρηματαγορές και στις δημόσιες υπηρεσίες σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι πανεθνικές μαθητικές κινητοποιήσεις αποτελούν την πιο χαρακτηριστική εκδήλωση αυτής της κρίσης. Την περασμένη εβδομάδα, χιλιάδες μαθητές λυκείων απέκλεισαν τις σχολικές τους μονάδες, διαμαρτυρόμενοι για τις εγκαταστάσεις που καταρρέουν και την έλλειψη εκπαιδευτικών.
Στη συνέχεια, την Τρίτη, εκπαιδευτικοί και άλλοι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα προσχώρησαν στις κινητοποιήσεις, εκφράζοντας την αλληλεγγύη τους προς τους μαθητές, αλλά και διαμαρτυρόμενοι για τις προτεινόμενες μισθολογικές «παγώσεις».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Γαλλία: Κλιμακώνεται η ένταση στις μαθητικές κινητοποιήσεις – Εκατοντάδες τραυματίες
Και πριν από τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς, ήταν οι ψαράδες. Τον περασμένο μήνα απέκλεισαν λιμάνια και εγκαταστάσεις καυσίμων, διαμαρτυρόμενοι για το κόστος του πετρελαίου κίνησης.
Οι αιτίες της αναταραχής μπορεί να φαίνονται διαφορετικές. Έχουν όμως μια κοινή ρίζα: τον αγώνα της Γαλλίας εδώ και δύο δεκαετίες να χρηματοδοτήσει το κράτος της — έναν αγώνα που πλέον επιδεινώνεται από το υψηλό κόστος δανεισμού, την άνοδο των τιμών των καυσίμων και την πολιτική αβεβαιότητα.
«Ένα αργό τρένο που οδηγείται στην καταστροφή»
Τα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας, που ήταν ήδη εύθραυστα, επιδεινώνονται, ενισχύοντας τους φόβους στις αγορές ότι η Γαλλία θα μπορούσε να είναι η επόμενη ευρωπαϊκή χώρα που θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια πλήρους κλίμακας χρηματοπιστωτική κρίση.
Το χρέος της χώρας ανέρχεται περίπου στα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή περισσότερο από το σύνολο της οικονομίας της. Το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης αυτού του χρέους αναμένεται να αυξηθεί σε περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια το 2027. Οι συγκρούσεις και οι κοινωνικές αναταραχές στους δρόμους δεν έχουν βοηθήσει να μειωθεί η νευρικότητα των επενδυτών.
Αυτές οι αυξανόμενες ανησυχίες δεν σημαίνουν ότι η Γαλλία είναι καταδικασμένη να αντιμετωπίσει μια κρίση χρέους στα πρότυπα της Ελλάδας ή μια αντίδραση των αγορών όπως εκείνη που οδήγησε στην πτώση της Βρετανίδας πρωθυπουργού Λιζ Τρας, μετά την πρότασή της για φορολογικές περικοπές που θα επιβάρυναν σημαντικά τον προϋπολογισμό, το 2022.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Γαλλία: Το σχέδιο της Λεπέν για μείωση δαπανών και χρέους
Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι και άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, αντιμετωπίζουν πιέσεις στα δημόσια οικονομικά τους λόγω των αυξημένων επιτοκίων. Η κεντρική θέση της Γαλλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζουν, σημαίνει ότι τα υπόλοιπα κράτη-μέλη θα τη στήριζαν οικονομικά εάν έφτανε ποτέ σε αυτό το σημείο.
«Η κατάσταση της Γαλλίας φαίνεται μη βιώσιμη και οι αγορές ομολόγων το επισημαίνουν, αλλά δεν ουρλιάζουν ακόμη», δήλωσε ο Kenneth Rogoff, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και μελετητής χρηματοπιστωτικών κρίσεων. «Είναι ένα αργό τρένο που οδηγείται στην καταστροφή.»
Η Γαλλία, ωστόσο, μπορεί να πλησιάζει σε μια κρίσιμη καμπή: η χώρα δεν μπορεί πλέον να αντέξει οικονομικά το γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας που υπήρξε ανέκαθεν τόσο κεντρικό στοιχείο της ταυτότητάς της.
«Αυτή είναι η βαθύτερη πηγή της οργής στη Γαλλία», δήλωσε ο Michel de Rosen, Γάλλος συγγραφέας και επιχειρηματίας. «Είμαστε μια χώρα που πλέον δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει.»
Η Λεπέν ανεβαίνει
Η Γαλλία, φυσικά, δεν είναι ξένη προς την κοινωνική αναταραχή. Κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων των «κίτρινων γιλέκων», που συγκλόνισαν τη χώρα από το 2018 έως το 2020, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, φορώντας τα χαρακτηριστικά φωσφοριζέ γιλέκα ασφαλείας, συμμετείχαν σε εβδομαδιαίες διαδηλώσεις.
Οι κινητοποιήσεις είχαν ξεκινήσει ως διαμαρτυρία για την αύξηση των τιμών των καυσίμων, αλλά στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε ευρύτερες διεκδικήσεις για πολιτική και οικονομική δικαιοσύνη.
Ο πρόεδρος Emmanuel Macron — έχοντας πιθανώς κατά νου τις ομοιότητες ανάμεσα στο τότε και στο σήμερα — προήδρευσε την περασμένη Πέμπτη μιας συνάντησης των ηγετών των χωρών της G7, κατά την οποία συμφωνήθηκε η απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων βαρελιών ντίζελ και αργού πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, προκειμένου να μειωθούν οι πιέσεις στις τιμές των καυσίμων.
Ο ίδιος δήλωσε ότι ελπίζει πως το έκτακτο αυτό μέτρο θα προκαλέσει πτώση των τιμών «στην αντλία όσο το δυνατόν γρηγορότερα».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Γαλλία: Στο μικροσκόπιο αστυνομικός για βίαιη ρίψη 29χρονου – Πέθανε 13 ημέρες αργότερα
Ωστόσο, οι τιμές της ενέργειας αποτελούν μόνο μία από τις πηγές πίεσης.
Η δημοσιονομική νευρικότητα στη χώρα έχει ενισχυθεί από πρόσφατες δημοσκοπήσεις, οι οποίες δείχνουν ότι η ακροδεξιά υποψήφια Marine Le Pen βρίσκεται σε τροχιά επικράτησης έναντι όλων των αντιπάλων της στις προεδρικές εκλογές της επόμενης άνοιξης.
Η νίκη της κάθε άλλο παρά θεωρείται δεδομένη. Έχει καταδικαστεί για οικονομική διαφθορά, κατηγορία την οποία αρνείται, ενώ ο πρόεδρος του κόμματός της, Jordan Bardella, έχει κατηγορηθεί για αντισημιτισμό, κάτι που επίσης αρνείται.
Σε έναν δεύτερο γύρο απέναντι σε έναν κεντρώο υποψήφιο, η Λεπέν θα μπορούσε ακόμη να ηττηθεί, εκτιμούν οι αναλυτές.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο σενάριο: ο συνδυασμός των οικονομικών προβλημάτων και της κοινωνικής αναταραχής θα μπορούσε να ενισχύσει τα πολιτικά άκρα τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερά.
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει τη Λεπέν σε έναν δεύτερο γύρο απέναντι σε έναν υποψήφιο της άκρας αριστεράς. Και σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με τους αναλυτές, η Λεπέν θα είχε πιθανότατα το πάνω χέρι.
Τι θα σήμαινε μια νίκη της Λεπέν για την ικανότητα της Γαλλίας να παραμείνει οικονομικά βιώσιμη;
Την Τρίτη παρουσίασε το οικονομικό της πρόγραμμα και υποσχέθηκε να μειώσει τις κρατικές δαπάνες κατά 140 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2032.
Ωστόσο, δεδομένου ότι μαθητές διαδήλωναν έξω από τα σχολεία τους, δεσμεύτηκε επίσης να προστατεύσει τις δαπάνες για την εκπαίδευση.
Θα είναι αρκετό; Και θα μπορέσει πράγματι να το εφαρμόσει;
Ίσως σύντομα να το μάθουμε.