Μεγάλη είναι συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, με τα όπλα στραμμένα στην Τεχεράνη. Για τον Νετανιάχου ίσως δίνεται η χρυσή ευκαιρία για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
Την ώρα που αυξάνονται οι αμερικανικές απειλές εναντίον του Ιράν, παράλληλα με την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ένα στοιχείο έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των διεθνών αναλυτών. Αυτό είναι η σιωπή του Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και η κυβέρνησή του συχνά επιτίθενται στην Τεχεράνη, καθώς την κατηγορούν ότι βρίσκεται πίσω από τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ, αλλά και τους Χούθι της Υεμένης.
Η ισραηλινή ηγεσία πιστεύει ότι πρέπει να επιτρέψει στους Αμερικανούς να ηγηθούν αυτήν τη φορά
Αυτή η σιωπή είναι ευεξήγητη, σύμφωνα με τους αναλυτές. Και προδίδει το ενδιαφέρον του Ισραήλ για τις εξελίξεις στο Ιράν αναφορικά με τις κινήσεις των ΗΠΑ.
«Χρυσή ευκαιρία»
Μιλώντας στο BBC, o Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην στέλεχος των Υπηρεσιών Πληροφοριών του Στρατού στο Ισραήλ και νυν ερευνητής για θέματα Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας, εξηγεί γιατί:
«Αυτό δείχνει τη σημασία που δίνει ο Νετανιάχου σε αυτήν τη στιγμή. Για τον Νετανιάχου, το να βρίσκεται σε αυτήν τη θέση, με τις ΗΠΑ να έχουν τόσες πολλές δυνάμεις στον Κόλπο, το να βρίσκεται τόσο κοντά στην επίθεση του Τραμπ στο Ιράν, είναι για τον ίδιο μια χρυσή ευκαιρία. Και δεν μπορεί να την αγνοήσει».
Στρατηγική στη στάση του Ισραήλ βλέπει και ο Άσαφ Κόεν, πρώην αναπληρωτής διευθυντής της μονάδας πληροφοριών σημάτων του Ισραήλ.
Chip Somodevilla/Pool via REUTERS
«Η ηγεσία πιστεύει ότι πρέπει να επιτρέψουμε στους Αμερικανούς να ηγηθούν αυτή τη φορά. Επειδή είναι ισχυρότεροι, έχουν περισσότερες δυνατότητες και πολύ μεγαλύτερη νομιμότητα στον κόσμο», λέει στο BBC.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι το Ιράν ήταν η κύρια απειλή που αντιμετωπίζει το Ισραήλ και τη μεγαλύτερη πηγή αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Και η δημόσια σιωπή είναι κάτι διαφορετικό από όσα συμβαίνουν στο παρασκήνιο.
Οι επαφές με τις ΗΠΑ συνεχίζονται. Την εβδομάδα που πέρασε, ο επικεφαλής των στρατιωτικών πληροφοριών του Ισραήλ, Σλόμι Μπίντερ, συναντήθηκε με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών στην Ουάσιγκτον. Και σύμφωνα με ισραηλινά ΜΜΕ, συζήτησαν πιθανούς στόχους στο Ιράν.
«Σπρώχνοντας» τις ΗΠΑ να επιτεθούν
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς πιστεύει ότι ο Νετανιάχου ωθεί από το παρασκήνιο τις ΗΠΑ σε μαξιμαλιστικά πλήγματα στο Ιράν. Με στόχο την αλλαγή καθεστώτος. Επίσης, εκτιμά ότι ο Νετανιάχου φέρεται να προέτρεψε τον Τραμπ να συγκρατηθεί νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Κυρίως γιατί θεωρούσε ότι η σχεδιαζόμενη επίθεση των ΗΠΑ ήταν «πολύ μικρή».
Επίσης, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει προτρέψει πολλές φορές τους Ιρανούς να «αντισταθούν» στο καθεστώς τους. Και έχει υποσχεθεί ότι το Ισραήλ θα είναι στο πλευρό τους.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται ότι εξετάζει μια σειρά από ενέργειες κατά του Ιράν. Από στρατιωτικά πλήγματα έως πλήρη αλλαγή καθεστώτος. Παράλληλα, παζαρεύει με την Τεχεράνη, μιλώντας για διαπραγματεύσεις, αλλά υπό καθεστώς απειλών.
Τι θέλει το Ισραήλ
Ενδεχόμενη προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν ενέχει πολλούς κινδύνους. Αυτό επισημαίνουν πολλοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και φάνηκε να το αναγνωρίζει και ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο.
Ωστόσο, το Ισραήλ πιστεύει ότι αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν πιθανόν θα εξασφαλίσει την ασφάλειά του.
Η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να συμβεί μόνο με τις ΗΠΑ
Ελπίζει ότι θα τερματιστεί η απειλή των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων, αλλά η πιθανή κατασκευή πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη. Επίσης, ότι έτσι θα αποδυναμωθεί η Χεζμπολάχ του Λιβάνου.
Σύμφωνα με το BBC, Ισραηλινοί πολιτικοί πιστεύουν ότι μια περιορισμένη επίθεση ή μια νέα συμφωνία με το Ιράν, θα μπορούσε να ενέχει μεγαλύτερους κινδύνους για την ασφάλεια του Ισραήλ. Γιατί θα αφήσει το καθεστώς στη θέση του.
Ο Μόσε Τουρ-Παζ, βουλευτής του αντιπολιτευόμενου Yesh Atid, δήλωσε: «Όταν αντιμετωπίζεις το απόλυτο κακό, δεν ενεργείς περιορισμένα. Υπάρχει συναίνεση ότι το Ισραήλ πρέπει να ενεργήσει πολύ πιο δυναμικά, όπως και ο Δυτικός κόσμος. Όσον αφορά τους χειρότερους εχθρούς μας, όπως το Ιράν, δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές. Όλοι καταλαβαίνουμε την απειλή».
REUTERS/Amir Cohen
«Ο Νετανιάχου φοβάται ότι το Ισραήλ θα περάσει ξανά τον πόνο μιας επίθεσης χωρίς αλλαγή καθεστώτος», λέει ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, αναφερόμενος στον πόλεμο των 12 ημερών, το καλοκαίρι. «Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για να σταματήσει η κατασκευή των πυραύλων, πρέπει να υπάρξει αλλαγή καθεστώτος, αλλά η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να συμβεί μόνο με τις ΗΠΑ».
Η αποδυνάμωση του Ιράν
Σύμφωνα με τους αναλυτές, το Ιράν τώρα βρίσκεται στο πιο αδύναμο σημείο του. Λόγω του πολέμου των 12 ημερών, όταν επληγησαν οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του, αλλά και επειδή αποδυναμώθηκαν Χαμάς και Χεζμπολάχ.
Μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ή η δολοφονία του Χαμενεΐ, θα ήταν ένα πολιτικό έπαθλο για τον Νετανιάχου
Σύμφωνα με τον Άφαν Κόεν, «το Ιράν βρίσκεται στο πιο αδύναμο σημείο του τώρα – αυτή είναι μια ευκαιρία που μπορεί να μην έρθει ξανά. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που πιστεύουν ότι αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή – ή τώρα ή ποτέ».
Και οι Ισραηλινοί πολίτες φαίνεται ότι συμφωνούν. Δημοσκοπήσεις δείχνουν επανειλημμένα ότι μια ισχυρή πλειοψηφία των Εβραίων κατοίκων υποστηρίζει τη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν – ακόμη και μετά τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου έτους.
Η κίνδυνοι ανατροπής του Χαμενεΐ
Παρ’ όλα αυτά, οι κίνδυνοι αλλαγής καθεστώτος παραμένουν. Το μέτωπο της στρατιωτικής και θρησκευτικής ηγεσίας γύρω από τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ φαίνεται αρραγές. Η αντιπολίτευση είναι διασπασμένη. Συνεπώς, δεν είναι σαφές ποιος θα αναλάμβανε τον έλεγχο του Ιράν σε περίπτωση πτώσης της κυβέρνησης.
Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι κάποιος που θα προέλθει από την ίδια άρχουσα ελίτ θα είναι πιο ευέλικτος έναντι του Ισραήλ. Επίσης, το χάος ενός εμφυλίου πολέμου στο Ιράν θα μπορούσε να αποσταθεροποιητικό για όλη τη Μέση Ανατολή.
Επίσης, τα καθεστώτα συνήθως δεν ανατρέπονται μόνο με αεροπορικές επιδρομές.
Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Με το βλέμμα στις εκλογές
Την ίδια ώρα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει μπροστά του εκλογές. Μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ή η δολοφονία του Χαμενεΐ, θα ήταν ένα πολιτικό έπαθλο, στην προσπάθεια που κάνει να αναδειχθεί σε εγγυητή της ασφάλειας του Ισραήλ.
Παράλληλα, όμως, είναι και ρίσκο.
Σύμφωνα με τον Ντάνι Σιτρινόβιτς, είναι ένα «υπολογισμένο στοίχημα». «Ο Νετανιάχου δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι θα συμβεί την επόμενη μέρα από τον Χαμενεΐ. Θέλει να δείξει, μαζί με τον Τραμπ, ότι κατέστρεψε το ιρανικό καθεστώς. Είναι ένα ρίσκο που είναι διατεθειμένος να αναλάβει αν ξέρει ότι οι Αμερικανοί θα φτάσουν μέχρι τέλους. Το πρόβλημα είναι ο Τραμπ», επισημαίνει.
Αν ο πήχης των απαιτήσεων του Τραμπ περιοριστεί στο πυρηνικό πρόγραμμα, ίσως η Τεχεράνη ξεκινήσει συνομιλίες
Κυρίως γιατί ο Τραμπ έχει θέσει ως όρο για τις συνομιλίες τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. Επίσης ζητά από το Ιράν να σταματήσει να υποστηρίζει της ομάδες-πληρεξουσίους του (Χεζμπολάχ κ.λπ.) και να περιορίσει το βαλλιστικό πρόγραμμά του. Αυτά όμως είναι «κόκκινες γραμμές» για την Τεχεράνη.
Και στο Ισραήλ η ηγεσία είναι σθεναρά αντίθετη σε συμφωνία.
«Οι γραμμές δεν είναι κόκκινες, αλλά ροζ»
Σύμφωνα με τον Άφαν Κόεν, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη θέλουν συμφωνία. Αλλά αν δεν επιτευχθεί σύντομα, οι ΗΠΑ θα επιτεθούν.
«Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν και ο Τραμπ έχουν κάτι κοινό. Δεν υπάρχουν πραγματικά κόκκινες γραμμές. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων το 2013, τις ονομάζαμε “ροζ γραμμές”, επειδή άλλαξαν», λέει ο Κόεν.
Και εκτιμά ότι το Ιράν «είναι λογικό». «Νομίζω ότι καταλαβαίνουν ότι για να αλλάξουν την κατάσταση, πρέπει να κάνουν κάτι που δεν έχει γίνει μέχρι τώρα».
Από την άλλη, ο Σιτρινόβιτς θεωρεί ότι «ικανότητα να επιδείξουν συμβιβασμό υπάρχει, δεν είναι η Βόρεια Κορέα. Αλλά αυτό το καθεστώς έχει τις κόκκινες γραμμές του». Εκτιμά ότι ένας πόλεμος θα ήταν δύσκολο να περιοριστεί «επειδή οι Ιρανοί θα νομίζουν ότι είναι ένας πόλεμος για την επιβίωσή τους».
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι αν ο πήχης των απαιτήσεων του Τραμπ περιοριστεί στο πυρηνικό πρόγραμμα, ίσως η Τεχεράνη ξεκινήσει συνομιλίες. Τότε, πολλοί στη Μέση Ανατολή θα ανασάνουν με ανακούφιση. Όχι όμως στο Ισραήλ.
Σύμφωνα με τον Άφαν Κόεν, υπάρχουν τρόποι για να επιτευχθούν συμβιβασμοί σε θέματα όπως ο εμπλουτισμός. Και θα μπορούσαν προσωρινά να αποτρέψουν οποιαδήποτε νέα δραστηριότητα στην πράξη, επιτρέποντας παράλληλα στο Ιράν να αποφύγει μια ρητή απαγόρευση.
«Η ουσιαστική διαφορά μεταξύ ημών και των Ιρανών είναι ότι μας αρέσουν τα γρήγορα αποτελέσματα και οι Ιρανοί έχουν μεγάλη υπομονή», λέει. «Λένε: «Είμαστε εδώ 2.000 χρόνια, αν χρειαστούμε άλλα 30 χρόνια για να αποκτήσουμε πυρηνικό όπλο, είναι εντάξει».