Η νέα εξέλιξη στη Λιβύη επαναφέρει το ερώτημα της ελληνικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Τι μπορεί να κάνει η Αθήνα για τα χωρικά ύδατα, την ΑΟΖ και τα ενεργειακά της συμφέροντα;
Γεώργιος Αθανασίου
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δημιουργεί νέα δεδομένα στο διπλωματικό πεδίο, χωρίς να μεταβάλλει αυτομάτως τα δικαιώματα της Ελλάδας.
Η Αθήνα απορρίπτει τη συμφωνία και δηλώνει ότι θα προχωρήσει στις αναγκαίες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Πίσω από τις διπλωματικές αντιδράσεις, όμως, βρίσκεται ένα ουσιαστικό ερώτημα: Πώς θα αξιοποιήσει η Ελλάδα τις δυνατότητες που της παρέχει το διεθνές δίκαιο και ποιες αποφάσεις είναι διατεθειμένη να λάβει για τις θαλάσσιες ζώνες της;
Τι σημαίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο για την Ελλάδα;
Η συμφωνία του 2019 μεταξύ Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο με τρόπο που παραγνωρίζει την επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν στηρίζεται στο Δίκαιο της Θάλασσας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Κύπρος: Καταγγέλλει στον ΟΗΕ το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Στις 20 Οκτωβρίου 2026, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραμένει νομικά άκυρο και ότι η Ελλάδα θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων της.
Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Ένωση διατήρησε τη θέση της ότι η συμφωνία δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει τις πρακτικές συνέπειες της διαφωνίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου σχεδιάζονται ενεργειακά έργα και θαλάσσιες έρευνες.
ΑΟΖ και χωρικά ύδατα: Δύο διαφορετικά ζητήματα
Η συζήτηση για την ελληνική ΑΟΖ και την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια συχνά παρουσιάζεται ως ένα ενιαίο θέμα. Νομικά, όμως, πρόκειται για διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες.
Τα χωρικά ύδατα αποτελούν τμήμα της θαλάσσιας κυριαρχίας ενός κράτους. Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, το παράκτιο κράτος μπορεί να καθορίσει το εύρος τους έως τα 12 ναυτικά μίλια, με την επιφύλαξη των εφαρμοστέων κανόνων οριοθέτησης.
Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, αντίθετα, αφορά συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσίες, κυρίως για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Δεν αποτελεί περιοχή πλήρους κυριαρχίας όπως τα χωρικά ύδατα.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις και διαφωνίες ως προς την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Το σχέδιο της Τουρκίας για ΑΟΖ στη Μεσόγειο
Θα επεκτείνει η Ελλάδα τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια;
Στις 21 Οκτωβρίου 2026, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι η Ελλάδα θα ασκήσει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων της, στον χρόνο και με τον τρόπο που θα επιλέξει η ελληνική Πολιτεία.
Η δήλωση επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο επέκτασης στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικώς της Κρήτης.
Δεν ανακοινώθηκε, ωστόσο, συγκεκριμένη ημερομηνία εφαρμογής.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ελληνική στρατηγική δεν πρέπει να καθορίζεται από μονομερείς κινήσεις άλλων κρατών, αλλά από τον σχεδιασμό και τα εθνικά συμφέροντα της χώρας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα υπάρξει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και με ποιον τρόπο θα συνδεθεί η σχετική απόφαση με τις υπόλοιπες διπλωματικές και ενεργειακές πρωτοβουλίες της Ελλάδας.
Οι συμφωνίες ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Η συμφωνία με την Αίγυπτο αφορά μερική οριοθέτηση ΑΟΖ και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ελληνικής διπλωματικής στρατηγικής στην περιοχή.
Στις πρόσφατες δηλώσεις του, ο Γιώργος Γεραπετρίτης άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να συζητηθεί στο μέλλον η επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας, αφού αξιολογηθούν οι συνθήκες.
Μια τέτοια συζήτηση θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος των ευρύτερων προσπαθειών για την ενίσχυση της συνεργασίας Αθήνας και Καΐρου.
Η οριοθέτηση, πάντως, δεν είναι μια απλή μονομερής διοικητική πράξη όταν εμπλέκονται επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις. Απαιτεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών ή άλλη διαδικασία που προβλέπεται από το διεθνές δίκαιο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Ο Μάζης προειδοποιεί: «Επεκτείνετε τα 12 ναυτικά μίλια τώρα!»
Νότια της Κρήτης: Ενέργεια και γεωπολιτική
Η περιοχή νότια της Κρήτης έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές ενεργειακές επιδιώξεις.
Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε διαδικασίες για την αξιοποίηση θαλάσσιων περιοχών και την ανάπτυξη ερευνητικών δραστηριοτήτων, ενώ η αντιπαράθεση γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο επηρεάζει το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο σχεδιάζονται αυτές οι κινήσεις.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο πιθανά ενεργειακά αποθέματα. Συνδέεται επίσης με την ασφάλεια των επενδύσεων, την άσκηση των θαλάσσιων δικαιωμάτων και τη δυνατότητα υλοποίησης έργων χωρίς αμφισβητήσεις.
Για την Αθήνα, η νομική τεκμηρίωση, η συνέπεια στις διοικητικές διαδικασίες και η διπλωματική υποστήριξη από εταίρους αποτελούν κρίσιμα εργαλεία.
Ελλάδα, Κύπρος και Great Sea Interconnector
Σημαντική διάσταση της υπόθεσης είναι και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, το έργο Great Sea Interconnector.
Το έργο αποσκοπεί στη σύνδεση των ηλεκτρικών συστημάτων των δύο χωρών και έχει ευρύτερη ευρωπαϊκή και ενεργειακή σημασία.
Η προώθησή του συνδέεται με τις θαλάσσιες έρευνες και τις διαδικασίες που απαιτούνται για την υλοποίησή του. Η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες δημιουργεί ένα πρόσθετο επίπεδο δυσκολίας.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα είναι αρμόδια να εξετάσει τις σχετικές άδειες για τις δραστηριότητες που εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της.
Το ζητούμενο είναι να προχωρήσουν οι προβλεπόμενες διαδικασίες με σαφήνεια και νομική συνέπεια, σε συντονισμό με την Κύπρο και τους ευρωπαϊκούς εταίρους.
Ποιες κινήσεις μπορεί να εξετάσει η Αθήνα;
Η νέα εξέλιξη στη Λιβύη επαναφέρει την ανάγκη για μια συνεκτική ελληνική στρατηγική.
Μεταξύ των ζητημάτων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω σχεδιασμού είναι:
- Η συνέχιση των διπλωματικών ενεργειών κατά της εφαρμογής του τουρκολιβυκού μνημονίου.
- Η προώθηση των διαδικασιών για τις θαλάσσιες έρευνες και τα ενεργειακά έργα.
- Η εξέταση των επόμενων βημάτων για την επέκταση των χωρικών υδάτων, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
- Η ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο, την Κύπρο και άλλους εταίρους.
- Η αξιοποίηση των διεθνών και ευρωπαϊκών θεσμών για την υποστήριξη των ελληνικών θέσεων.
Οι επιλογές αυτές δεν έχουν όλες το ίδιο νομικό ή πολιτικό περιεχόμενο. Απαιτούν ξεχωριστή αξιολόγηση και δεν συνεπάγονται αυτομάτως συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν αλλάζει από μόνη της τα δικαιώματα της Ελλάδας. Αναδεικνύει, όμως, τη σημασία της συστηματικής προστασίας τους.
Η επέκταση των χωρικών υδάτων, η οριοθέτηση της ΑΟΖ, η προώθηση των ενεργειακών έργων και η διπλωματική κινητοποίηση αποτελούν διαφορετικά εργαλεία, τα οποία χρειάζονται σαφή σχεδιασμό.
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε συμφωνίες οριοθέτησης με γειτονικά κράτη και έχει δηλώσει ότι θα ασκήσει τα δικαιώματά της σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια θα είναι τα επόμενα συγκεκριμένα βήματα και πότε θα ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις.
Η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά στην έμπρακτη προώθηση των ελληνικών θέσεων. Με νομική τεκμηρίωση, σταθερή διπλωματία και σαφείς αποφάσεις, η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί μια κρίσιμη συγκυρία για τα συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο.