Η Ρουάντα, μια μικρή αφρικανική χώρα στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Ελλάδα, Γερμανία, Δανία, Αυστρία και Ολλανδία επιδιώκουν να δημιουργήσουν εκεί ένα κέντρο επιστροφής μεταναστών που δεν έχουν πλέον νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Οι πέντε κυβερνήσεις αναζητούν μια χώρα εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, πρόθυμη να συνεργαστεί στην εφαρμογή ενός νέου μοντέλου διαχείρισης των επιστροφών. Η Ρουάντα εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, προσφέροντας δυνατότητα εγκατάστασης και ένταξης των ανθρώπων που θα μεταφερθούν στο έδαφός της.

Το σχέδιο παρουσιάστηκε στις 16 Νοεμβρίου στη Βιέννη, ενώ οι διαπραγματεύσεις για την οριστικοποίηση των όρων ξεκινούν τώρα. Οι πρώτες μεταφορές τοποθετούνται χρονικά μέσα στο 2027.

Γιατί επιλέχθηκε η Ρουάντα;

Το βασικό πλεονέκτημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι η πολιτική βούληση της κυβέρνησης του Πολ Καγκάμε να συνεργαστεί σε ένα τέτοιο εγχείρημα.

Η Ρουάντα έχει ήδη αποκτήσει εμπειρία στη φιλοξενία προσφύγων και εκτοπισμένων πληθυσμών, ενώ διατηρεί συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης.

Για τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες, η γεωγραφική μεταφορά της διαδικασίας εκτός Ευρώπης αποτελεί έναν τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος των ανθρώπων που έχουν λάβει τελεσίδικες αποφάσεις επιστροφής, αλλά παραμένουν στα ευρωπαϊκά κράτη επειδή η απομάκρυνσή τους προς τις χώρες καταγωγής τους δεν έχει καταστεί εφικτή.

Υπάρχει και μια δεύτερη επιδίωξη: η αποτροπή νέων μεταναστευτικών διαδρομών. Οι κυβερνήσεις θεωρούν ότι η προοπτική μεταφοράς σε τρίτη χώρα μπορεί να αποθαρρύνει όσους σχεδιάζουν να εισέλθουν παράτυπα στην Ευρώπη.

Με άλλα λόγια, η Ρουάντα δεν επιλέγεται ως χώρα καταγωγής των μεταναστών, αλλά ως χώρα υποδοχής ανθρώπων που δεν μπορούν ή δεν πρόκειται να παραμείνουν στα πέντε ευρωπαϊκά κράτη.

Τι κερδίζει η Ρουάντα;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της συμφωνίας.

Η κυβέρνηση της Ρουάντας περιγράφει τη συνεργασία ως ισότιμη και αμοιβαία επωφελή. Ο υπουργός Εσωτερικών της χώρας, Βενσάν Μπιρούτα, υποστηρίζει ότι η πρωτοβουλία θα προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία σε ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των παράνομων δικτύων διακίνησης.

Για την Κιγκάλι, η συνεργασία ενισχύει τον διεθνή της ρόλο και δημιουργεί νέες σχέσεις με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, οι ακριβείς οικονομικοί όροι δεν έχουν ανακοινωθεί. Η κοινή ανακοίνωση προβλέπει ότι οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες θα καλύπτουν τα έξοδα μεταφοράς και φιλοξενίας, ενώ η Ρουάντα θα συμμετέχει σε μια ευρύτερη συνεργασία που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο μεταναστευτικό.

Επομένως, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα ποια άλλα ανταλλάγματα προβλέπονται και πώς θα αποτιμηθούν οικονομικά.

Ποιοι θα μεταφέρονται και τι θα συμβαίνει στη Ρουάντα;

Το σχέδιο αφορά ανθρώπους που βρίσκονται παράτυπα σε μία από τις πέντε συμμετέχουσες χώρες και έχουν εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες παραμονής τους, έχοντας εκτελεστή απόφαση επιστροφής.

Δεν αφορά όσους έχουν ενεργή αίτηση ασύλου ή διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής.

Η αρχική εγκατάσταση σχεδιάζεται για περίπου 100 άτομα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της ολλανδικής κυβέρνησης, στην πρώτη φάση προβλέπεται να μεταφέρονται μόνο ενήλικοι άνδρες, ενώ οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται.

Οι άνθρωποι που θα φθάνουν στη Ρουάντα θα μπορούν να λάβουν δικαίωμα διαμονής, να αποκτήσουν πρόσβαση στην εργασία, την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη ή να επιλέξουν την οικειοθελή επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους, εφόσον αυτό είναι εφικτό.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι το κέντρο θα είναι ανοικτό και ότι δεν θα πρόκειται για φυλακή ή χώρο κράτησης.

Το προηγούμενο της Βρετανίας που κατέληξε σε αποτυχία

Η επιλογή της Ρουάντας επαναφέρει αναπόφευκτα στη συζήτηση το βρετανικό σχέδιο του 2022.

Η τότε κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου είχε επιχειρήσει να μεταφέρει αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα, ώστε οι αιτήσεις τους να εξετάζονται εκεί και όσοι λάμβαναν προστασία να παραμένουν στην αφρικανική χώρα.

Το σχέδιο αντιμετώπισε σοβαρά νομικά εμπόδια. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Βρετανίας έκρινε το 2023 ότι η Ρουάντα δεν μπορούσε να θεωρηθεί ασφαλής τρίτη χώρα, καθώς υπήρχε κίνδυνος επιστροφής ανθρώπων σε κράτη όπου θα αντιμετώπιζαν διώξεις ή κακομεταχείριση.

Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ εγκατέλειψε τελικά το πρόγραμμα το 2024.

Οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες υποστηρίζουν ότι η σημερινή πρωτοβουλία είναι διαφορετική. Δεν αφορά τη μεταφορά ανθρώπων για να εξεταστούν οι αιτήσεις ασύλου τους στη Ρουάντα, αλλά ανθρώπους που έχουν ήδη ολοκληρώσει τη διαδικασία ασύλου και δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην Ευρώπη.

Αυτή η διαφορά αποτελεί τη βασική νομική επιχειρηματολογία των συμμετεχουσών κυβερνήσεων. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι έχουν λυθεί εκ των προτέρων όλα τα ζητήματα νομιμότητας.

Πόσο θα κοστίσει το εγχείρημα;

Οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες θα αναλάβουν το οικονομικό βάρος της μεταφοράς και της προσωρινής φιλοξενίας.

Το συνολικό κόστος δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικοί προϋπολογισμοί για τη δημιουργία και λειτουργία των εγκαταστάσεων, την καθημερινή υποστήριξη, την υγειονομική περίθαλψη και τα προγράμματα ένταξης.

Η εμπειρία από το ιταλικό σχέδιο στην Αλβανία έχει ήδη αναδείξει πόσο δαπανηρές μπορούν να αποδειχθούν τέτοιες εξωευρωπαϊκές δομές.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, η οποία θα πρέπει να αποσαφηνίσει ποια οικονομική συμμετοχή θα αναλάβει, πόσους ανθρώπους θα αφορά το πρόγραμμα και ποια θα είναι η σχέση κόστους και αποτελεσματικότητας.

Οι αντιδράσεις και το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η πρωτοβουλία προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε το σχέδιο επικίνδυνο, υποστηρίζοντας ότι η μεταφορά ανθρώπων σε μια χώρα με την οποία δεν έχουν κανέναν δεσμό μπορεί να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την προστασία τους.

Η Human Rights Watch εξέφρασε επίσης ανησυχίες για το ιστορικό της Ρουάντας σε ζητήματα πολιτικών ελευθεριών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι πέντε κυβερνήσεις αντιτείνουν ότι η λειτουργία του κέντρου θα υπόκειται στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, ενώ προβλέπεται συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης.

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ συμμετέχει σε συζητήσεις για τη συμβατότητα του σχεδίου με τις διεθνείς υποχρεώσεις προστασίας, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης έχει προσφέρει τεχνική υποστήριξη.

Η Ελλάδα στη νέα ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική

Η συμμετοχή της Ελλάδας στην πρωτοβουλία δείχνει ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να αξιοποιήσει και λύσεις εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων για την αντιμετώπιση των επιστροφών.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ότι τα κέντρα επιστροφής μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των παράτυπων μεταναστών

https://images.openai.com/static-rsc-4/DVEqLyZFJSw4dm6UxlAvJSFa3B_znSafO0-BNqSi8Xx0oHLRca1oSSCG3gtpEoOxkjXP4sjnfDXZ-bAvbFrxvQfcQH5OMIQw4Q5w4vr29vs2a4ZD9qOJLbDN9wiOxl92rXYHyuBPoox-SmcNHTBJugqhZfczOzO1k6EfhsC4HM9LNi8RcuVunx9EPxFpmbdx?purpose=fullsize

Τι απαντά η ίδια η Ρουάντα – Οι όροι της κυβέρνησης Καγκάμε

Η κυβέρνηση της Ρουάντας δεν αντιμετωπίζει τη νέα συνεργασία ως μια απλή συμφωνία υποδοχής μεταναστών. Ο υπουργός Εσωτερικών της χώρας, Βενσάν Μπιρούτα, δήλωσε ότι η Ρουάντα είναι πρόθυμη να συνεργαστεί με τους Ευρωπαίους εταίρους για την παροχή μιας «ασφαλούς, νόμιμης και αξιοπρεπούς λύσης» για ανθρώπους που δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των οικονομικών ανισοτήτων που οδηγούν ανθρώπους, ιδιαίτερα από την Αφρική, σε επικίνδυνα μεταναστευτικά ταξίδια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση της κυβέρνησης Καγκάμε ότι η Ρουάντα θα διατηρήσει τον έλεγχο της επιλογής των ανθρώπων που θα δεχθεί. Σύμφωνα με το ρουαντέζικο μέσο KT Press, δεν πρόκειται να μεταφέρονται αυτομάτως όλοι όσοι έχουν λάβει αποφάσεις επιστροφής από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες.

Η κυβέρνηση της Ρουάντας εμφανίζεται, επομένως, να επιδιώκει μια συνεργασία με συγκεκριμένους όρους και όχι να αναλαμβάνει ανεξέλεγκτα την υποδοχή μεταναστών.

Από οικονομικής πλευράς, η Ρουάντα υποστηρίζει ότι δεν ζητά αμοιβή για την αποδοχή των μεταναστών. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα καλύπτουν τα έξοδα μεταφοράς, διαμονής και ένταξης όσων επιλέξουν να παραμείνουν στη χώρα. Το συνολικό οικονομικό πλαίσιο, ωστόσο, δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Το ενδιαφέρον, συνεπώς, δεν περιορίζεται στο τι επιδιώκει η Ευρώπη. Η Ρουάντα διεκδικεί ενεργό ρόλο στη διαχείριση μιας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, διατηρώντας παράλληλα την κυριαρχία της στις αποφάσεις για το ποιοι θα εισέρχονται στο έδαφός της.

Από geoathanas

Αφήστε μια απάντηση

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.