Στο επόμενο στάδιο περνά ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός για τα κέντρα επιστροφών (Return Hubs) εκτός ΕΕ, με την Ελλάδα να συμμετέχει ενεργά στην πρωτοβουλία.
Στο στάδιο της τελικής συμφωνίας με τις χώρες που θα φιλοξενήσουν τα πρώτα return hub παράτυπων μεταναστών βρίσκονται Ελλάδα, Γερμανία, Ολλανδία, Δανία και Αυστρία.
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews
Kαθοριστικές θεωρούνται οι επόμενες ημέρες για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής παρανόμων μεταναστών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς το αποκαλούμενο Core Group, δηλαδή ο πυρήνας χωρών που αποτελείται από την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, θα περάσει από τον σχεδιασμό στις συμφωνίες με αφρικανικές χώρες. Το γκρουπ των πέντε κρατών έχει ήδη καταλήξει στις βασικές αρχές του μοντέλου, ενώ ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός επιστροφών ανοίγει θεσμικά τον δρόμο για τη δημιουργία αντίστοιχων κέντρων σε τρίτες χώρες για πρόσωπα χωρίς δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Ιστορική συμφωνία της ΕΕ για το μεταναστευτικό – Τι προβλέπεται
Στο Μόναχο, έγινε συνάντηση των πέντε αρμόδιων υπουργών προκειμένου να συζητήσουν σε κλειστό κύκλο τα επόμενα βήματα. Το μεγάλο πολιτικό ορόσημο, ωστόσο, είναι η Πέμπτη 1 Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο, όπου συνεδριάζει το Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε., με την επίσημη ατζέντα να περιλαμβάνει τις επιστροφές, τη συνεργασία με τρίτες χώρες και την αντιμετώπιση μεταναστευτικών κρίσεων. Με πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς, οι πέντε υπουργοί αναμένεται να συναντηθούν και με την επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, καθώς στόχος είναι η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στο εγχείρημα. Πληροφορίες κάνουν λόγο και για πιθανές επαφές με υπουργούς αφρικανικών χωρών, χωρίς αυτό να έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Το χρονοδιάγραμμα είναι συγκεκριμένο: έως το τέλος του 2026 να έχει υπογραφεί συμφωνία με αφρικανική χώρα – πιθανότερες είναι η Ρουάντα και η Ουγκάντα χωρίς όμως να αποκλείεται συμφωνία και με τις δύο -, μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2027 να αρχίσει πιλοτική εφαρμογή και κατά τη θητεία της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, το σύστημα να βρίσκεται σε λειτουργία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η γερμανική στάση. Μετά τις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, την περαιτέρω ενίσχυση του AfD και την πίεση στα κόμματα του παραδοσιακού Κέντρου, ο υπουργός Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, από τα ισχυρά στελέχη της κυβέρνησης και εκφραστής της αυστηρής μεταναστευτικής γραμμής, εμφανίζεται αποφασισμένος να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες. Με τον Έλληνα υπουργό Θάνο Πλεύρη να διατηρεί στενή συνεργασία, εκτιμάται ότι η Ελλάδα μπορεί να ηγηθεί της πιλοτικής εφαρμογής.
Το ελληνικό πλεονέκτημα είναι ότι, ως χώρα πρώτης υποδοχής, στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλος αριθμός μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί και μπορούν να ενταχθούν στη διαδικασία επιστροφής. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι ένα λειτουργικό return hub θα επιταχύνει τις πραγματικές επιστροφές και ταυτόχρονα θα λειτουργήσει ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας για νέες ροές.
Οι πέντε χώρες επιμένουν ότι το μοντέλο θα λειτουργήσει με σεβασμό στο Ευρωπαϊκό και στο Διεθνές Δίκαιο, καθώς οργανώσεις δικαιωμάτων έχουν διατυπώσει σοβαρές ενστάσεις για τους κινδύνους της μεταφοράς μεταναστών σε τρίτες χώρες.
Χαμηλές ροές Στην Ελλάδα οι ροές παραμένουν σε χαμηλότερα επίπεδα και σταθεροποιούνται μετά τη μείωση κατά περίπου 20.000 που, σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, επιτεύχθηκε τον πρώτο χρόνο εφαρμογής των αυστηρότερων μέτρων. Στο Αιγαίο καταγράφονται περίπου 6.000 αφίξεις από την αρχή του έτους, ενώ στην Κρήτη οι αφίξεις προσεγγίζουν τις 15.000 και είναι ελαφρά αυξημένες έναντι της περυσινής χρονιάς. Συνολικά, τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης καταγράφουν μείωση των θαλάσσιων αφίξεων στην Ελλάδα έναντι του 2025.
Η προσοχή στρέφεται πλέον στην καλύτερη συνεργασία με την πλευρά του Χαλίφα Χάφταρ στην ανατολική Λιβύη και στην ταχύτερη επιστροφή όσων λαμβάνουν απορριπτική απόφαση ασύλου. Στην κυβέρνηση υπάρχει ικανοποίηση για τη μείωση των ροών και την αύξηση των επιστροφών, αλλά και ανησυχία για την κατάσταση στη Λιβύη και τη μεγάλη δεξαμενή προσφύγων και μεταναστών που παραμένει εκεί. Παράλληλα έχουν αρχίσει οι εργασίες για τη δεύτερη δομή στην Κρήτη, στους Αθανάτους Ηρακλείου, προκειμένου να ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός υποδοχής στο νησί.
Ο μηχανισμός Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη ευρωπαϊκή συγκυρία, με την άνοδο της ακροδεξιάς στη Γερμανία, την κρίση στη Θέουτα και τις εντεινόμενες διαφοροποιήσεις της Ισπανίας και της Ιταλίας στο μεταναστευτικό. Η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη θέση της ως χώρας πρώτης γραμμής, υποστηρίζοντας ότι επιλογές που δοκιμάστηκαν πρώτα στην Ελλάδα περνούν σταδιακά στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Σε αυτή τη λογική εντάσσεται η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού και κρίσης όπως αυτή στη Θέουτα. Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η πρόταση έχει ήδη βρει ανταπόκριση στην Κομισιόν, καθώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης αντίδρασης για την αντιμετώπιση μαζικών μεταναστευτικών ροών που προκαλούνται σκόπιμα και εργαλειοποιούνται από τρίτες χώρες. Ο Θ. Πλεύρης αναμένεται να παρουσιάσει την ελληνική προσέγγιση την 1η Οκτωβρίου, με την Αθήνα να προσδοκά στήριξη ιδιαίτερα από τις χώρες του Core Group.
Η πρόταση αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα. Πρώτον, ο μηχανισμός θα ενεργοποιείται όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις εργαλειοποίησης από τρίτο κράτος – είτε με άμεση εμπλοκή είτε με εμφανή ανοχή προς κυκλώματα -, όταν οι αφίξεις υπερβαίνουν σημαντικά τα συνήθη επίπεδα και όταν ευρωπαϊκό όργανο πιστοποιήσει την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Δεύτερον, θα προβλέπεται δυνατότητα ενεργητικής προστασίας και αποτροπής στα σύνορα, πάντοτε, σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, εντός του Διεθνούς Δικαίου.
Τρίτον, προβλέπεται αναστολή της διαδικασίας ασύλου και άμεση επιστροφή όσων εισέρχονται στο πλαίσιο της κρίσης στη χώρα καταγωγής ή σε ασφαλή τρίτη χώρα διέλευσης, με αυστηρές ευρωπαϊκές κυρώσεις εάν κάποιο κράτος αρνείται να συνεργαστεί.