Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο κύμα ακραίας ζέστης, καθώς ο λεγόμενος «θερμικός θόλος» (heat dome) σε συνδυασμό με τον ατμοσφαιρικό σχηματισμό «Ωμέγα» (Omega Block) εγκλωβίζουν τις θερμές αέριες μάζες πάνω από την ήπειρο.
Ένα νέο εξαιρετικά ισχυρό κύμα καύσωνα προ των πυλών θέτει σε κατάσταση συναγερμού την Ιταλία και τη Δυτική Ευρώπη από τη Δευτέρα 13 Ιουλίου, την ώρα που οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή μετατρέπει τις ακραίες θερμοκρασίες από στατιστικό πρόβλημα του μέλλοντος σε μια καθημερινή, καταστροφική πραγματικότητα.
Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών της Ιταλίας (CNR) και την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της ΕΕ, η νέα αυτή θερμή εισβολή έρχεται αμέσως μετά τον θερμότερο Ιούνιο που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη.
🌡#C3S Climate Bulletin reports the second-warmest June globally, 1.39°C above pre-industrial level. Western Europe saw its warmest June on record amid an intense heatwave, while average sea surface temperature over 60°S–60°N reached 20.86°C,the highest on record for June.
— Copernicus ECMWF (@CopernicusECMWF) July 9, 2026
⬇️ pic.twitter.com/8bskzXW0cZ
Ο σχηματισμός «Ωμέγα»
Η νέα θερμή εισβολή οφείλεται σε ένα βαρομετρικό χαμηλό στα δυτικά της Ιβηρικής Χερσονήσου, το οποίο θα «τραβήξει» θερμές αέριες μάζες ερημικής προέλευσης, ενισχύοντας τον αντικυκλώνα που βρίσκεται εδώ και εβδομάδες πάνω από την περιοχή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Κλιματική κρίση: Θερμοκρασία – ρεκόρ στα νερά της Μεσογείου με «θαλάσσιους καυσωνες»
Ταυτόχρονα, ένα άλλο χαμηλό θα εδραιωθεί μεταξύ Ανατολικής Ευρώπης και Μαύρης Θάλασσας. Αυτός ο συνδυασμός δημιουργεί τον λεγόμενο «σχηματισμό Ωμέγα».
«Ένας αντικυκλώνας λειτουργεί σαν ένας μεγάλος θόλος που παγιδεύει τον θερμό αέρα», προειδοποιούν οι ειδικοί του CNR.
«Αυτός ο αέρας βυθίζεται προς το έδαφος, συμπιέζεται και θερμαίνεται ακόμη περισσότερο. Παράλληλα, η υψηλή πίεση εμποδίζει τον σχηματισμό νεφών και μπλοκάρει την άφιξη πιο δροσερών ρευμάτων αέρα, όπως αυτά από τον Ατλαντικό. Το αποτέλεσμα: ανέφελοι ουρανοί και σταθερά αυξανόμενες θερμοκρασίες».
Οι επιστήμονες εξηγούν τον μηχανισμό που συντηρεί αυτό το φαινόμενο: «Ένας αντικυκλώνας είναι ισχυρότερος όσο πιο θερμός είναι ο αέρας που τον τροφοδοτεί, ειδικά σε “μεσαία” υψόμετρα. Όταν ο θερμός αέρας από τις υποτροπικές περιοχές κινείται βόρεια προς την κεντρική Ευρώπη, ο αντικυκλώνας έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και μπορεί να κρατήσει για εβδομάδες».
Για να συμβεί αυτό, όπως αναφέρουν, «χρειάζεται ένας συγκεκριμένος συνδυασμός: ένα σύστημα χαμηλής πίεσης τοποθετημένο στη δυτική πλευρά του αντικυκλώνα, το οποίο, περιστρεφόμενο αριστερόστροφα (όπως συμβαίνει στο ημισφαίριό μας), “ρουφάει” θερμό αέρα από την αφρικανική έρημο και τον σπρώχνει προς την Ευρώπη. Το σύστημα συμπεριφέρεται σαν κύμα: όταν η κορύφωση της υψηλής πίεσης σταθεροποιείται, ένας άλλος χαμηλός βαρομετρικός στρόβιλος μπορεί να σχηματιστεί στην αντίθετη πλευρά του κύματος, μπλοκάροντας τον αντικυκλώνα και αναγκάζοντάς τον να παραμείνει στάσιμος πάνω από τις ίδιες περιοχές για μεγάλο χρονικό διάστημα».
«Αυτός ο “σχηματισμός Ωμέγα” δεν είναι από μόνος του ένα εξαιρετικό φαινόμενο, αλλά η κλιματική αλλαγή ενισχύει το αντικυκλωνικό του στοιχείο», διευκρινίζει το CNR.
«Η κορύφωση της υψηλής πίεσης κινείται όλο και πιο βόρεια, μεταφέροντας ζέστη μέχρι τη βόρεια Γαλλία, τη Βρετανία, ακόμη και τη Σκανδιναβία».
Επιπλέον, «οι εμπλεκόμενες αέριες μάζες είναι ολοένα και θερμότερες, και αυτό μεταφράζεται σε ολοένα και υψηλότερες θερμοκρασίες εδάφους. Έτσι σχηματίζονται μακράς διάρκειας, εκτεταμένα κύματα καύσωνα σε όλη την ήπειρο. Για να εξασθενήσουν αυτά τα αντικυκλωνικά μπλόκα, χρειάζονται ψυχρά ρεύματα και δίνες που να είναι αρκετά ισχυρά ώστε να διαπεράσουν τον θόλο υψηλής πίεσης, φέρνοντας βροχή και πτώση της θερμοκρασίας. Όμως, όσο πιο ζεστή είναι η ατμόσφαιρα, τόσο περισσότερο εξασθενεί αυτό το “ψυχρό αντίστοιχο”, καθιστώντας όλο και πιο δύσκολη τη διάσπαση του μπλόκου».
Στο «κόκκινο» η Ιταλία
Αυτή τη φορά, η καρδιά του αντικυκλώνα μετατοπίζεται ανατολικότερα, επηρεάζοντας ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο.
Τη Δευτέρα, ο υδράργυρος αναμένεται να αγγίξει τους 37-39°C στη Σαρδηνία και τους 36-38°C σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας.
Από την Τρίτη η ζέστη θα ενταθεί, με τον υδράργυρο να φτάνει ή και να ξεπερνά τους 40°C στη Σαρδηνία, τη Σικελία και σε περιοχές της κεντρικής Ιταλίας.
Ο φαύλος κύκλος με τις θάλασσες
Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και για τις θαλάσσιες θερμοκρασίες. «Σε όλα αυτά προστίθεται ένας φαύλος κύκλος που συνδέεται με τη θερμοκρασία της θάλασσας: μια ζεστή, στάσιμη ατμόσφαιρα θερμαίνει επίσης τη θάλασσα, η οποία με τη σειρά της απελευθερώνει θερμότητα στον αέρα, εντείνοντας το φαινόμενο».
«Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Θάλασσα της Λιγυρίας, ο Κόλπος του Λέοντα και η Θάλασσα της Κορσικής καταγράφουν επιφανειακές θερμοκρασίες 7-8°C πάνω από τον εποχικό μέσο όρο (περίπου 28-29°C), ενώ οι ιταλικές ακτές είναι 4-5°C πάνω από το κανονικό. Όταν φτάσουν οι καταιγίδες, αυτή η πλεονάζουσα θερμότητα θα μεταφραστεί επίσης σε μεγαλύτερη “ενέργεια” για πιο έντονους και βίαιους ανέμους και βροχές».
Ο ιστορικός Ιούνιος και η νέα πραγματικότητα
Η Ευρώπη αποτελεί την ήπειρο που θερμαίνεται με τους ταχύτερους ρυθμούς παγκοσμίως.
Ο φετινός Ιούνιος ήταν ο δεύτερος θερμότερος στην ιστορία για τον πλανήτη και την Ευρώπη συνολικά, αλλά ο απολύτως θερμότερος για τη Δυτική Ευρώπη.
Η μέση θερμοκρασία εκεί έφτασε τους 20,74°C, δηλαδή περισσότερους από 3°C πάνω από την κανονική τιμή της περιόδου 1991-2020, καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ του Ιουνίου του 2025.
Παγκοσμίως, ο Ιούνιος ήταν κατά 1,39°C θερμότερος από τον προβιομηχανικό μέσο όρο (1850-1900), ενώ οι ωκεανοί κατέγραψαν επίσης ιστορικό υψηλό θερμοκρασιών, εν μέσω του αναπτυσσόμενου φαινομένου El Niño.
Η Σαμάνθα Μπέρτζες, επικεφαλής για το κλίμα στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP): «Θα δούμε περισσότερους καύσωνες σε έναν θερμότερο κόσμο».
«Θα είναι πιο έντονοι, θα διαρκούν περισσότερο και θα επηρεάζουν περισσότερες γεωγραφικές περιοχές».
Η ίδια πρόσθεσε με έμφαση: «Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής όπου η κλιματική αλλαγή μετατοπίζεται από το να είναι ένα αφηρημένο στατιστικό πρόβλημα του μέλλοντος που διαβάζει κανείς σε εκθέσεις, σε ένα συγκεκριμένο παρόν και ανατρεπτικό χαρακτηριστικό της καθημερινής ζωής».
«Θόλος θερμότητας», τροπικές νύχτες και θάνατοι
Κατά το δεύτερο μισό του Ιουνίου, ένας «θόλος θερμότητας» (heat dome) –ένα σύστημα υψηλής πίεσης που λειτουργεί σαν καπάκι σε μια κατσαρόλα που βράζει– προκάλεσε ιστορικά ρεκόρ.
Σύμφωνα με ανάλυση του AFP, περισσότερο από τα δύο τρίτα των Ευρωπαίων (410 εκατομμύρια άνθρωποι) βίωσαν θερμοκρασίες άνω των 35°C το διάστημα 15-30 Ιουνίου.
Ο καύσωνας προκάλεσε χιλιάδες θανάτους, κυρίως σε Γαλλία, Ισπανία και Βέλγιο.
Επιπλέον, αποκλειστική έκθεση της μκο Global Witness που μοιράστηκε με το AFP αναφέρει ότι σχεδόν 300 εκατομμύρια άνθρωποι, ανάμεσά τους 100 εκατομμύρια παιδιά και ηλικιωμένοι, εκτέθηκαν σε επικίνδυνα επίπεδα ρύπανσης από όζον.
Η Σαμάνθα Μπέρτζες εξήγησε ότι η υψηλή υγρασία έκανε την κατάσταση ανυπόφορη: «Είχε εξαιρετική υγρασία, πράγμα που σήμαινε ότι οι άνθρωποι δεν έβρισκαν ανακούφιση τη νύχτα. Έτσι, είχαμε μια σειρά από τροπικές νύχτες στη σειρά».
Το φαινόμενο επηρέασε και τη Μεσόγειο, η οποία βίωσε το δικό της ιστορικό ρεκόρ θαλάσσιου καύσωνα, απειλώντας τα οικοσυστήματα.
«Όταν η θάλασσα είναι ζεστή, έχουμε λιγότερη ανακούφιση κατά τη διάρκεια της νύχτας, επειδή δεν έρχεται δροσιά από τον ωκεανό. Δεν υπάρχει θαλάσσια αύρα», σημείωσε η Μπέρτζες.
Παράλληλα, οι ξηρές συνθήκες αύξησαν τον κίνδυνο ξηρασίας στην Ανατολική Ευρώπη και τροφοδότησαν δασικές πυρκαγιές στην Ιβηρική και τη νότια Γαλλία.
«Εικονικά αδύνατος» καύσωνας χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση
Η επιστημονική ομάδα World Weather Attribution αποφάνθηκε ότι ο καύσωνας του Ιουνίου στην Ευρώπη ήταν ο «πιο σφοδρός που έχει καταγραφεί ποτέ», τονίζοντας ότι θα ήταν «εικονικά αδύνατος» χωρίς την επίδραση της κλιματικής αλλαγής.
Ένα αντίστοιχο επεισόδιο το 2003 θα ήταν περίπου 2°C δροσερότερο.
Τέλος, η Μπέρτζες υπογράμμισε την ανάγκη για άμεσα σχέδια προσαρμογής, φέρνοντας ως παράδειγμα την αρχιτεκτονική της ηπείρου.
«Πολλά καταπληκτικά κτίρια σε όλη την Ευρώπη χτίστηκαν εκατοντάδες χρόνια πριν και αυτό το κλίμα δεν υπάρχει πια», σημείωσε.
Κατέληξε, δε, με μια έκκληση για την άμεση απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα: «Οι καύσωνες θα γίνονται όλο και χειρότεροι όσο περισσότερα (αέρια από) ορυκτά καύσιμα διοχετεύουμε στην ατμόσφαιρα».