Η μεγάλη ευρωπαϊκή σύγκριση για τα δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και καλοκαιρινής άδειας

Επιμέλεια Γιώργος Αθανασίου

Σε ποιες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει 13ος ή 14ος μισθός; Πού καταβάλλεται υποχρεωτικά επίδομα άδειας; Ποιες χώρες δίνουν πρόσθετες παροχές στους δημοσίους υπαλλήλους και τι ακριβώς συμβαίνει στην Ελλάδα;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ένας κατάλογος «χωρών που δίνουν ή δεν δίνουν δώρα».

Στην Ευρώπη υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα αμοιβής. Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν υποχρεωτικοί 13ος και 14ος μισθός, σε άλλες υπάρχουν υποχρεωτικά επιδόματα άδειας, ενώ σε αρκετές χώρες οι πρόσθετες αμοιβές προκύπτουν από συλλογικές συμβάσεις ή αποτελούν καθιερωμένη πρακτική των επιχειρήσεων.

Και υπάρχει μία ακόμη κρίσιμη διαφορά:

Άλλο το καθεστώς στον ιδιωτικό τομέα και άλλο στο Δημόσιο.

Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στον ιδιωτικό τομέα εξακολουθούν να καταβάλλονται θεσμοθετημένα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα, καθώς και επίδομα άδειας. Αντίθετα, στον δημόσιο τομέα τα δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και το επίδομα άδειας δεν αποτελούν πλέον γενικά μισθολογικά δικαιώματα.

Η ευρωπαϊκή εικόνα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στον ελληνικό ιδιωτικό τομέα το σύστημα είναι σαφές:

• Δώρο Χριστουγέννων: ένας μηνιαίος μισθός για όσους εργάστηκαν ολόκληρο το προβλεπόμενο διάστημα.
• Δώρο Πάσχα: μισός μηνιαίος μισθός.
• Επίδομα άδειας: έως μισός μηνιαίος μισθός.

Η ίδια η ευρωπαϊκή υπηρεσία EURES αναφέρει ότι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα καταβάλλουν 13ο μηνιαίο μισθό τα Χριστούγεννα, μισό μηνιαίο μισθό το Πάσχα και μισό μηνιαίο μισθό το καλοκαίρι.

Με άλλα λόγια, για τον εργαζόμενο του ιδιωτικού τομέα η ετήσια αμοιβή αντιστοιχεί πρακτικά σε:

12 + 1 + 0,5 + 0,5 = 14 μισθολογικές μονάδες.

Στο Δημόσιο, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική.

Τα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα και το επίδομα άδειας καταργήθηκαν ως γενικά μισθολογικά δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων στο πλαίσιο των δημοσιονομικών μέτρων της προηγούμενης δεκαετίας.

Η Ευρώπη δεν έχει ένα ενιαίο μοντέλο

Η έρευνα στις 27 χώρες της ΕΕ δείχνει ότι υπάρχουν περίπου τέσσερα διαφορετικά μοντέλα:

1. Το μοντέλο των 14 πληρωμών

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Πορτογαλία και η Ισπανία.

Στην Πορτογαλία η νομοθεσία προβλέπει 14 μισθολογικές πληρωμές: Christmas bonus και holiday bonus. Η EURES αναφέρει ρητά ότι οι εργαζόμενοι δικαιούνται Christmas bonus ίσο με έναν μισθό και holiday bonus.

Στην Ισπανία υπάρχουν δύο πρόσθετες πληρωμές, συνήθως μία τα Χριστούγεννα και μία το καλοκαίρι, οι οποίες μπορούν υπό προϋποθέσεις να ενσωματώνονται στις 12 μηνιαίες αποδοχές.

2. Το μοντέλο του 13ου μισθού

Στην Ιταλία, ο 13ος μισθός – η γνωστή tredicesima – αποτελεί καθιερωμένο και υποχρεωτικό στοιχείο της αμοιβής.

Σε ορισμένους κλάδους υπάρχει και 14ος μισθός μέσω συλλογικών συμβάσεων.

3. Το μοντέλο του holiday allowance

Σε χώρες όπως η Ολλανδία δεν υπάρχει ελληνικού τύπου «δώρο Χριστουγέννων – Πάσχα – καλοκαιρινής άδειας».

Υπάρχει όμως υποχρεωτικό holiday allowance, το οποίο ανέρχεται τουλάχιστον σε 8% του ετήσιου μισθού.

Άρα η απουσία ενός «13ου μισθού» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εργαζόμενος δεν λαμβάνει πρόσθετη ετήσια παροχή.

4. Το μοντέλο των συλλογικών συμβάσεων

Σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Γαλλία και η Φινλανδία, σημαντικό μέρος των πρόσθετων παροχών καθορίζεται από κλαδικές ή επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις.

Έτσι, δύο εργαζόμενοι στην ίδια χώρα μπορεί να έχουν διαφορετικά δικαιώματα.

Πίνακας: Τι ισχύει στις 27 χώρες της ΕΕ

Σημαντική διευκρίνιση: ο πίνακας αφορά το γενικό εθνικό πλαίσιο. Τα «🟡» σημαίνουν ότι η παροχή δεν είναι καθολικά νομοθετημένη και μπορεί να προκύπτει από συλλογική σύμβαση, ατομική σύμβαση ή καθιερωμένη πρακτική. Στο Δημόσιο υπάρχουν επίσης διαφοροποιήσεις ανά κατηγορία υπαλλήλων.

Το μεγάλο ενδιαφέρον: Πορτογαλία – Ισπανία – Ελλάδα

Οι τρεις χώρες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί και στις τρεις υπάρχει παράδοση πρόσθετων ετήσιων πληρωμών.

🇵🇹 Πορτογαλία

Το πορτογαλικό μοντέλο είναι ίσως το πλησιέστερο στην έννοια των «14 μισθών».

Ο εργαζόμενος λαμβάνει:

12 κανονικούς μισθούς + Christmas bonus + holiday bonus.

Η EURES χαρακτηρίζει τις δύο πρόσθετες παροχές ως μέρος της νομοθετημένης αμοιβής.

🇪🇸 Ισπανία

Η ισπανική νομοθεσία προβλέπει δύο πρόσθετες ετήσιες πληρωμές, με μία να καταβάλλεται κατά την περίοδο των Χριστουγέννων και την άλλη συνήθως το καλοκαίρι. Η ακριβής χρονική καταβολή μπορεί να ρυθμίζεται από συλλογικές συμβάσεις.

🇬🇷 Ελλάδα

Το ελληνικό μοντέλο είναι διαφορετικό:

Χριστούγεννα: 1 μισθός

Πάσχα: ½ μισθός

Άδεια: έως ½ μισθός

Το αποτέλεσμα είναι και εδώ 14 μισθολογικές μονάδες ετησίως, αλλά κατανεμημένες διαφορετικά.

Η ελληνική περίπτωση είναι επομένως ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα: ο ιδιωτικός εργαζόμενος εξακολουθεί να έχει θεσμοθετημένα τα τρία επιμέρους δώρα, ενώ ο δημόσιος υπάλληλος όχι.

Και τι συμβαίνει στον δημόσιο τομέα;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό σημείο της έρευνας.

Δεν υπάρχει μία ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική.

Σε αρκετές χώρες ο δημόσιος υπάλληλος ακολουθεί διαφορετικό σύστημα από τον ιδιωτικό εργαζόμενο.

Στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, το σύστημα των πρόσθετων πληρωμών αποτελεί μέρος της γενικότερης μισθολογικής δομής.

Στην Ιταλία, ο 13ος μισθός είναι καθιερωμένος και στον δημόσιο τομέα.

Στην Ισπανία, οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν πρόσθετες ετήσιες πληρωμές.

Στη Μάλτα, υπάρχουν θεσμοθετημένα statutory bonuses τόσο για ιδιωτικούς όσο και για δημόσιους υπαλλήλους.

Σε άλλες χώρες, όμως, όπως η Γερμανία ή οι σκανδιναβικές χώρες, το σύστημα βασίζεται περισσότερο στις συλλογικές συμβάσεις και στο ιδιαίτερο μισθολογικό καθεστώς κάθε κατηγορίας.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι απλώς:

«Ποια χώρα έχει 13ο μισθό;»

Αλλά:

«Πόσες ετήσιες μισθολογικές μονάδες λαμβάνει τελικά ο εργαζόμενος και με ποιον τρόπο;»

Αυτό είναι πολύ πιο ουσιαστικό μέτρο σύγκρισης.

Η Ελλάδα βρίσκεται εκτός ευρωπαϊκού μοντέλου;

Όχι ακριβώς.

Η Ελλάδα δεν είναι η μοναδική χώρα της ΕΕ χωρίς 13ο και 14ο μισθό στο Δημόσιο.

Είναι όμως ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση επειδή υπάρχει μία έντονη ασυμμετρία:

Ο ιδιωτικός εργαζόμενος έχει θεσμοθετημένα Χριστούγεννα, Πάσχα και επίδομα άδειας, ενώ ο δημόσιος υπάλληλος δεν έχει αντίστοιχη γενική παροχή.

Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν η Ελλάδα συγκρίνεται με χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Μάλτα, όπου πρόσθετες ετήσιες πληρωμές εξακολουθούν να αποτελούν μέρος του μισθολογικού συστήματος.

Η ίδια η Eurostat αναγνωρίζει ότι οι χώρες της ΕΕ δεν αμείβουν όλες τους εργαζομένους με τον ίδιο αριθμό ετήσιων πληρωμών. Για τον υπολογισμό του συγκρίσιμου κατώτατου μισθού, μάλιστα, προσαρμόζει τις αποδοχές σε χώρες όπου υπάρχουν 14 πληρωμές τον χρόνο, όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία.

Δεν είναι μόνο το «δώρο» – είναι το συνολικό ετήσιο εισόδημα

Η συζήτηση για τον 13ο και τον 14ο μισθό συχνά δημιουργεί σύγχυση.

Ένας εργαζόμενος που παίρνει 14 πληρωμές δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αμείβεται καλύτερα από κάποιον που παίρνει 12.

Το κρίσιμο είναι:

ποιο είναι το συνολικό ετήσιο μικτό εισόδημα.

Για αυτό και η Eurostat, όταν συγκρίνει τους κατώτατους μισθούς μεταξύ χωρών, μετατρέπει τα συστήματα των 14 πληρωμών σε ισοδύναμη ετήσια βάση.

Η πραγματική διαφορά βρίσκεται επομένως:

• στο ύψος του συνολικού ετήσιου εισοδήματος,
• στον τρόπο καταβολής,
• στη φορολογία,
• στις ασφαλιστικές εισφορές,
• στην υποχρεωτικότητα της παροχής,
• και στο αν αυτή ισχύει για όλους ή μόνο για συγκεκριμένους κλάδους.

Το συμπέρασμα της έρευνας

Η εικόνα των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό μοντέλο μισθοδοσίας.

Υπάρχουν χώρες με 13ο και 14ο μισθό.

Υπάρχουν χώρες με Christmas bonus.

Υπάρχουν χώρες με υποχρεωτικό holiday allowance.

Υπάρχουν χώρες όπου τα πρόσθετα ποσά καθορίζονται από συλλογικές συμβάσεις.

Και υπάρχουν χώρες όπου δεν υπάρχει γενικό σύστημα πρόσθετων μισθών.

Η Ελλάδα, όμως, παρουσιάζει μία ιδιαίτερη αντίθεση:

στον ιδιωτικό τομέα διατηρεί ένα σύστημα τριών πρόσθετων καταβολών – Χριστούγεννα, Πάσχα και άδεια – ενώ στον δημόσιο τομέα το αντίστοιχο γενικό καθεστώς έχει καταργηθεί.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα που αξίζει να τεθεί:

Είναι το ελληνικό σύστημα του Δημοσίου μια φυσιολογική ευρωπαϊκή επιλογή ή αποτελεί εξαίρεση που αξίζει να συγκριθεί με τα μισθολογικά συστήματα των υπόλοιπων 26 κρατών-μελών;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με συνθήματα.

Χρειάζεται να εξεταστούν οι συνολικές ετήσιες αποδοχές, οι συλλογικές συμβάσεις, η φορολογία και το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων.

Και αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική ευρωπαϊκή σύγκριση για τα «δώρα» των εργαζομένων.

Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή/EURES, Eurostat, εθνικές αρχές εργασίας και πρόσφατες συγκριτικές μελέτες για τα συστήματα 13ου και 14ου μισθού στην Ευρώπη.

Πηγή:https://webgate.ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/earn_minw_esms.htm?utm_source=chatgpt.com

Πηγή:https://practiceguides.chambers.com/practice-guides/employment-2025/austria?utm_source=chatgpt.com