Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη ανοίγει ξανά τη συζήτηση για την επιστροφή του στην ενεργό πολιτική.
Επιμέλεια Γιώργος Αθανασίου
Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη στις 15 Σεπτεμβρίου 2026 ανοίγει ένα νέο πολιτικό κεφάλαιο, αλλά ταυτόχρονα και μια σειρά από δύσκολα νομικά και εκλογικά ερωτήματα.
Ο ίδιος, αμέσως μετά την έξοδό του από τις φυλακές Δομοκού, ανακοίνωσε ότι επιστρέφει στην πολιτική και μίλησε για τη δημιουργία «νέου, ισχυρού εθνικού κόμματος».
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον εάν επιθυμεί να επιστρέψει στην πολιτική.
Το ερώτημα είναι με ποιον τρόπο μπορεί να το κάνει και ποιος δρόμος μπορεί να τον οδηγήσει ξανά στη Βουλή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Κασιδιάρης: Επιστρέφει στην πολιτική – Το «μπλόκο» που μπορεί να τον αφήσει εκτός κάλπης
Τρία διαφορετικά ζητήματα που δεν πρέπει να συγχέονται
Στην περίπτωση Κασιδιάρη υπάρχουν τρία διαφορετικά πράγματα:
Πρώτον, η δυνατότητα να ιδρύσει ή να συμμετέχει σε έναν πολιτικό σχηματισμό.
Δεύτερον, η δυνατότητα να ανακηρυχθεί ένας συγκεκριμένος εκλογικός συνδυασμός από τον Άρειο Πάγο.
Τρίτον, η δυνατότητα του ίδιου ή του σχηματισμού στον οποίο συμμετέχει να εκλέξει βουλευτή.
Το ένα δεν συνεπάγεται αυτομάτως το άλλο.
Η αποφυλάκιση δεν σημαίνει ότι ένας πολιτικός σχηματισμός στον οποίο θα έχει ρόλο θα περάσει αυτομάτως τον εκλογικό έλεγχο. Το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου θα κληθεί, όταν προκηρυχθούν οι εκλογές, να εξετάσει τα δεδομένα του κάθε συνδυασμού.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Κασιδιάρης: Συγκέντρωση υποστηρικτών έξω από τον Δομοκό πριν από την αποφυλάκισή του
Μπορεί να είναι ανεξάρτητος υποψήφιος;
Εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια.
Το ισχύον εκλογικό πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα υποψηφιότητας μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου.
Και κάθε υποψήφιος μπορεί να είναι υποψήφιος σε μία μόνο εκλογική περιφέρεια. Εξαίρεση υπάρχει για αρχηγό κόμματος ή συνασπισμού κομμάτων, ο οποίος μπορεί να είναι υποψήφιος έως και σε τρεις εκλογικές περιφέρειες.
Άρα, σε ένα καθαρά υποθετικό σενάριο ανεξάρτητης καθόδου, ο Κασιδιάρης δεν θα μπορούσε να εμφανιστεί ως ανεξάρτητος σε πολλές διαφορετικές περιφέρειες.
Θα ήταν υποψήφιος σε μία.
Όμως εδώ βρίσκεται το μεγάλο πρόβλημα.
Ο ανεξάρτητος δεν χρειάζεται απλώς να κερδίσει την περιφέρειά του
Ο εκλογικός νόμος προβλέπει ότι στην κατανομή των εδρών συμμετέχουν και οι μεμονωμένοι υποψήφιοι ή οι συνδυασμοί ανεξαρτήτων που συγκεντρώνουν τουλάχιστον 3% των έγκυρων ψηφοδελτίων σε ολόκληρη την Επικράτεια.
Αυτό αλλάζει εντελώς την εικόνα.
Ένας ανεξάρτητος υποψήφιος που κατεβαίνει σε μία μόνο εκλογική περιφέρεια δεν αρκεί να συγκεντρώσει ένα μεγάλο ποσοστό εκεί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:Αθωώθηκαν Κασιδιάρης και «Σπαρτιάτες» για τις εκλογές του 2023
Πρέπει οι ψήφοι που θα συγκεντρώσει στη συγκεκριμένη περιφέρεια να είναι αρκετές ώστε να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 3% του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων της χώρας.
Με απλά λόγια:
το 3% δεν είναι περιφερειακό όριο. Είναι πανελλαδικό όριο.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Ας πάρουμε ως σημείο αναφοράς τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, τον Ιούνιο του 2023.
Τότε το όριο του 3% αντιστοιχούσε περίπου σε 157.000 ψήφους.
Για έναν ανεξάρτητο υποψήφιο αυτό σημαίνει ότι θα έπρεπε να συγκεντρώσει αυτόν τον αριθμό ψήφων σε μία και μόνο εκλογική περιφέρεια, αφού δεν θα είχε υποψηφιότητες σε άλλες περιφέρειες.
Και εδώ φαίνεται το μέγεθος της δυσκολίας.
Ένα κόμμα μπορεί να πάρει 160.000 ψήφους από ολόκληρη την Ελλάδα.
Ένας ανεξάρτητος, αντίθετα, θα έπρεπε να συγκεντρώσει περίπου τον ίδιο αριθμό ψήφων από μία μόνο εκλογική περιφέρεια.
Αυτό κάνει την ανεξάρτητη κάθοδο θεωρητικά δυνατή, αλλά εκλογικά εξαιρετικά απαιτητική.
Το παράδειγμα των εκλογών του 2023
Οι εκλογές του Ιουνίου 2023 προσφέρουν ένα χαρακτηριστικό μέτρο σύγκρισης.
Η Πλεύση Ελευθερίας πέρασε οριακά το 3% με περίπου 165.000 ψήφους, ενώ η ΝΙΚΗ συγκέντρωσε περίπου 192.000 ψήφους.
Δηλαδή, ένας ανεξάρτητος υποψήφιος που θα ήθελε να πετύχει αντίστοιχο αποτέλεσμα θα έπρεπε να κινητοποιήσει σε μία μόνο περιφέρεια έναν αριθμό ψηφοφόρων που ένα ολόκληρο πανελλαδικό κόμμα χρειάστηκε να συγκεντρώσει σε ολόκληρη τη χώρα.
Αυτό είναι το πραγματικό μέγεθος της πρόκλησης.
Άρα ποιος είναι ο πιο ενδιαφέρων δρόμος;
Εδώ αρχίζει το πολιτικό ενδιαφέρον της υπόθεσης.
Ο Κασιδιάρης έχει ήδη δηλώσει ότι θέλει να επιστρέψει μέσω ενός νέου πολιτικού σχηματισμού.
Ωστόσο, το νομικό πλαίσιο που εφαρμόστηκε στις εκλογές του 2023 δημιουργεί ένα σοβαρό εμπόδιο.
Ο Άρειος Πάγος δεν εξετάζει απλώς το όνομα ενός κόμματος ή το πρόσωπο που εμφανίζεται τυπικά ως αρχηγός.
Μπορεί να εξετάσει ποιος πραγματικά ηγείται ενός σχηματισμού.
Το ζήτημα της λεγόμενης «υποκρυπτόμενης ηγεσίας» είχε αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στην υπόθεση των εκλογών του 2023.
Επομένως, δεν αρκεί θεωρητικά να δημιουργηθεί ένα νέο κόμμα με διαφορετικό πρόεδρο.
Το κρίσιμο ερώτημα θα είναι:
Ποιος πραγματικά ελέγχει και καθοδηγεί τον συγκεκριμένο πολιτικό φορέα;
Το προηγούμενο των «Σπαρτιατών»
Το 2023 ο Κασιδιάρης είχε αποκλειστεί από την εκλογική αναμέτρηση ως επικεφαλής του «Εθνικού Κόμματος – ΕΛΛΗΝΕΣ».
Ωστόσο, στη συνέχεια στήριξε δημόσια τους «Σπαρτιάτες», οι οποίοι μπήκαν στη Βουλή.
Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε ένα σημαντικό πολιτικό και θεσμικό προηγούμενο.
Γι’ αυτό και οποιοδήποτε νέο εγχείρημα στο οποίο θα έχει κεντρικό ρόλο θα εξεταστεί με ιδιαίτερη προσοχή.
Το γεγονός ότι ο ίδιος δηλώνει σήμερα πως επιστρέφει με νέο κόμμα δεν σημαίνει επομένως ότι το συγκεκριμένο κόμμα θα έχει αυτομάτως δικαίωμα συμμετοχής στις επόμενες εθνικές εκλογές.
Το πιο κρίσιμο σημείο: η αποφυλάκιση δεν λύνει το εκλογικό ζήτημα
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση της δημόσιας συζήτησης.
Άλλο η αποφυλάκιση και άλλο η δυνατότητα συμμετοχής στις εθνικές εκλογές.
Η αποφυλάκιση σημαίνει ότι ολοκληρώθηκε η έκτιση της ποινής του.
Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εξαφανίζονται όλοι οι περιορισμοί που προβλέπει η εκλογική νομοθεσία για τη συμμετοχή ενός πολιτικού σχηματισμού στις εκλογές.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο σήμερα υπάρχουν διαφορετικές νομικές εκτιμήσεις για το τι ακριβώς μπορεί να κάνει.
Ο ίδιος και η πλευρά του υποστηρίζουν ότι υπάρχει νομικός δρόμος για την κάθοδό του. Από την άλλη, νομικοί και δικαστικές πηγές επισημαίνουν ότι το προηγούμενο του 2023 και οι σχετικές διατάξεις δημιουργούν σοβαρά εμπόδια.
Το πραγματικό πολιτικό στοίχημα
Επομένως, ο Κασιδιάρης βρίσκεται μπροστά σε μια διπλή δοκιμασία.
Η πρώτη είναι θεσμική:
Θα μπορέσει ο πολιτικός φορέας που θα δημιουργηθεί ή στον οποίο θα συμμετάσχει να ανακηρυχθεί από τον Άρειο Πάγο;
Η δεύτερη είναι καθαρά εκλογική:
Εάν τελικά συμμετάσχει, μπορεί να συγκεντρώσει το απαιτούμενο εκλογικό ποσοστό;
Για ένα κανονικό κόμμα το 3% είναι ένας πανελλαδικός στόχος.
Για έναν ανεξάρτητο υποψήφιο που εμφανίζεται σε μία μόνο περιφέρεια, το ίδιο 3% μετατρέπεται σε έναν τεράστιο περιφερειακό στόχο.
Η επιστροφή του Ηλία Κασιδιάρη στην πολιτική είναι πλέον γεγονός ως πολιτική πρόθεση και δημόσια παρουσία.
Η επιστροφή του όμως στη Βουλή είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Από τη μία υπάρχει η δυνατότητα της ανεξάρτητης υποψηφιότητας, η οποία όμως συνοδεύεται από το εξαιρετικά υψηλό πανελλαδικό όριο του 3%.
Από την άλλη υπάρχει η δημιουργία ή συμμετοχή σε πολιτικό κόμμα, όπου όμως ο Άρειος Πάγος θα έχει τον καθοριστικό θεσμικό ρόλο στην ανακήρυξη των συνδυασμών.
Και ανάμεσα στα δύο υπάρχει το μεγάλο ερώτημα που θα απασχολήσει την πολιτική σκηνή τους επόμενους μήνες:
Μπορεί να βρεθεί ένας πολιτικός και νομικός δρόμος που να επιτρέπει στον Κασιδιάρη να συμμετάσχει στις επόμενες εθνικές εκλογές χωρίς να προσκρούσει στο θεσμικό προηγούμενο του 2023;
Η απάντηση δεν θα δοθεί σήμερα.
Θα δοθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώσει την πολιτική του επιστροφή, από τη μορφή του πολιτικού φορέα που θα επιλέξει και, τελικά, από τον Άρειο Πάγο όταν έρθει η ώρα της ανακήρυξης των υποψηφιοτήτων.
Το ενδιαφέρον τώρα δεν είναι μόνο αν ο Κασιδιάρης επιστρέφει. Είναι αν μπορεί να μετατρέψει την επιστροφή του σε εκλογική δύναμη.