Πολλοί πολίτες θεωρούν την αποχή μορφή διαμαρτυρίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Τοσουνίδης Θεόδωρος
Η Μεταπολίτευση σε περιδίνηση
Ένα παράδοξο φαινόμενο κλονίζει τα θεμέλια του δημοκρατικού μας συστήματος. Από τη μία πλευρά, ένας πρωτοφανής κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων και ένας πληθωρισμός κομμάτων. Από την άλλη, η κοινωνία απούσα από την κάλπη, με τα ποσοστά της αποχής να καταρρίπτουν το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Το πολιτικό σύστημα μοιάζει να παράγει περισσότερο θόρυβο, αλλά αυτό να αφορά όλο και λιγότερους πολίτες.
Από τις Προσδοκίες του 1974 στα Εφιαλτικά Μνημόνια
Για να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε στη σημερινή συνθήκη, είναι απαραίτητο να στρέψουμε το βλέμμα στο 1974. Η γέννηση της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, η περίφημη Μεταπολίτευση, στηρίχθηκε στις τεράστιες προσδοκίες που γεννήθηκαν με την πτώση της Χούντας. Η κοινωνία διψούσε για δημοκρατία, δικαιοσύνη και ευημερία. Το άρρητο κοινωνικό συμβόλαιο των πρώτων δεκαετιών βασίστηκε στη μαζική συμμετοχή και την παρουσία ισχυρών πολιτικών προσωπικοτήτων. Ακουμπήσαμε την Ελπίδα μας στα «στιβαρά χέρια» Ηγετών/Σωτήρων. Η δυναμική αυτή, γρήγορα, εκφυλίστηκε σε έναν ακραίο, ισοπεδωτικό κομματισμό. Η ψήφος μετατράπηκε σταδιακά,σε μέσο εξαργύρωσης προσωπικών και μικροπολιτικών συμφερόντων, ναρκοθετώντας το μέλλον.
Έτσι οδηγηθήκαμε στην μεγάλη χαμένη ευκαιρία της ένταξης στην ΕΟΚ/ΕΕ. Αντί τα δισεκατομμύρια των ευρωπαϊκών ταμείων, να γίνουν η βάση για την δημιουργία ενός σύγχρονου, λειτουργικού και παραγωγικού κράτους, βρέθηκαν στις τσέπες λίγων και εκλεκτών του συστήματος, τροφοδοτώντας έναν στρεβλό καταναλωτισμό και λάθος πρότυπα.
Η αναπόφευκτη κατάληξη αυτής της πορείας ήταν η παράδοση του πολιτικού συστήματος στα μνημόνια της καταστροφής. Οι βολικές βεβαιότητες και οι εύπεπτοι ιδεολογικοί δογματισμοί κατέρρευσαν με πάταγο. Οι πλατείες ξεχείλισαν οργή, φόβο και αγανάκτηση. Το σύστημα κλυδωνιζόταν, παραπατούσε. Όταν όμως η κοινωνία κουράστηκε από την δεκαετή λιτότητα και απογοητεύτηκε από τις συνεχείς διαψεύσεις, τα παραδοσιακά δίκτυα εξουσίας επέστρεψαν δριμύτερα στις ίδιες ακριβώς πελατειακές συμπεριφορές. Το πάθημα δεν έγινε μάθημα.
Θεσμική Κατάρρευση και Απαξίωση της Πολιτικής.
Σήμερα, πενηνταδύο χρόνια μετά το 1974, οδηγηθήκαμε σε μια συνθήκη γενικευμένης θεσμικής κατάρρευσης. Τα σκάνδαλα είναι καθημερινότητα και η διαφθορά μοιάζει πλέον δομική. Η πιο επώδυνη πληγή είναι η ραγδαία απαξίωση της δικαστικής εξουσίας. Στα μάτια των πολιτών, η Δικαιοσύνη εμφανίζεται όλο και συχνότερα ως θεραπαινίδα της πολιτικής εξουσίας. Ως ένας μηχανισμός συγκάλυψης και καθυστέρησης παρά ως θεσμικό αντίβαρο και καταφύγιο του πολίτη. Η διόγκωση της αποχής είναι η απάντηση της κοινωνίας των πολιτών.Μία συνειδητή πράξη πολιτικής αποδοκιμασίας απέναντι σε όλους αυτούς τους αλλοτριωμένους θεσμούς. Ακόμα και αν συμφωνήσουμε ότι πρόκειται για επικίνδυνη πολιτική αυτοχειρία δεν παύει να είναι το ισχυρότερο ρεύμα που διαπερνά την ελληνική κοινωνία.
Αυτή η εσωτερική σήψη αντανακλάται και στο πεδίο της εξωτερικής μας πολιτικής , με μια εμφανή αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης των κλιμακούμενων τουρκικών διεκδικήσεων αλλά και στρατηγικής τοποθέτησης της χώρας σε ένα διεθνές περιβάλλον υπό διαμόρφωση. Η εξωτερική πολιτική μοιάζει εγκλωβισμένη ανάμεσα σε φοβικά σύνδρομα και επικοινωνιακά τεχνάσματα, γεγονός που συνδέεται άρρηκτα με τη βαθιά κρίση ταυτότητας που διέπει τις ελληνικές ελίτ. Το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο αναλώνεται σε μια διαρκή αγωνία για το ποια είναι η περιβόητη «σωστή πλευρά της ιστορίας».
Επιλέγει (όχι για πρώτη φορά) την τυφλή ευθυγράμμιση με ξένα κέντρα αποφάσεων αντί για την χάραξη μιας μεσο-μακροπρόθεσμης στρατηγικής αντίληψης για την προάσπιση του εθνικού συμφέροντος
Η Αποξένωση των Πολιτών από τις Κάλπες
Η αποτύπωση της κρίσης εμπιστοσύνης γίνεται εμφανής μέσα από την κατακόρυφη άνοδο της αποχής. Η αποτύπωση στους παρακάτω πίνακες, αναδεικνύει πώς η αποχή μετατράπηκε από μια απλή εκλογική καταγραφή στο πιο μαζικό και «σιωπηλό» πολιτικό ρεύμα της χώρας:
Πίνακας 1: Εξέλιξη και Διάγραμμα Τάσης Αποχής σε Εθνικές Εκλογές
|
Έτος Εκλογών |
Εγγεγραμμένοι ➗ Απέχοντες Πολίτες |
Ποσοστό Αποχής |
Διάγραμμα Γραμμής & Τάσης (0% ➔ 100%) |
Κυρίαρχη Πολιτική Συνθήκη |
|
1974 |
6.241.066 ➗ 1.282.428 |
20,50% |
───●────────────────── |
Πρώτες εκλογές Μεταπολίτευσης – Μαζική συμμετοχή |
|
2004 |
9.897.234 ➗ 2.322.610 |
23,50% |
───┼───●─────────────── |
Περίοδος πλασματικής ευημερίας και Ολυμπιακών Αγώνων |
|
2015 (Ιαν.) |
9.911.495 ➗ 3.504.946 |
35,36% |
───┼───┼───●─────────── |
Κορύφωση της αντιμνημονιακής περιόδου |
|
2023 (Ιουν.) |
9.813.595 ➗ 4.629.431 |
47,17% |
───┼───┼───┼───●─────── |
|
|
Ιστορικό υψηλό αποχής στις εθνικές κάλπες |
Πίνακας 2: Εξέλιξη και Διάγραμμα Τάσης Αποχής σε Ευρωεκλογές
|
Έτος Εκλογών |
Εγγεγραμμένοι ➗ Απέχοντες Πολίτες |
Ποσοστό Αποχής |
Διάγραμμα Γραμμής & Τάσης (0% ➔ 100%) |
Πολιτικό Μήνυμα Κάλπης |
|
1981 |
7.059.778 ➗ 1.304.531 |
18,52% |
──●──────────────────── |
Πρώτη ένταξη στην ΕΟΚ με υψηλό ενδιαφέρον |
|
2004 |
9.938.863 ➗ 3.655.834 |
36,78% |
───┼───●──────────────── |
Σταδιακή μετατροπή ευρωκάλπης σε ψήφο διαμαρτυρίας |
|
2014 |
10.113.033 ➗ 4.053.407 |
40,08% |
───┼───┼───●──────────── |
Έντονη πόλωση εν μέσω οικονομικής κρίσης |
|
2019 |
10.074.806 ➗ 4.161.423 |
41,31% |
───┼───┼───┼───●──────── |
Σταθεροποίηση της αποστασιοποίησης των πολιτών |
|
2024 |
9.604.494 ➗ 5.643.080 |
58,76% |
───┼───┼───┼───┼───●──── |
Πρωτοφανής απαξίωση – Περισσότεροι οι απέχοντες |
.
Κατάληψη του Κενού. Οι Πρώην που Επιστρέφουν
Μέσα σε αυτό το κενό, ουσιαστικής εκπροσώπησης, ο πολιτικός χάρτης κατακερματίζεται σε δεκάδες σχήματα, ενώ το παλιό πολιτικό προσωπικό επιχειρεί να αναδιατάξει τις δυνάμεις του. Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με την ίδρυση της « Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης» να αποτελεί την αιχμή της προσπάθειάς του να καλύψει το τεράστιο πολιτικό/ηγετικό κενό στον αποκαλούμενο προοδευτικό χώρο. Από την άλλη πλευρά, η αναμενόμενη και μεθοδικά εξελισσόμενη επιστροφή του Αντώνη Σαμαρά δημιουργεί νέες ισορροπίες στη δεξιά παράταξη, εκφράζοντας την παραδοσιακή βάση που νιώθει προδομένη από την ηγετική ομάδα της ΝΔ.
Παράλληλα, ο διακριτός ρόλος του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, μέσα από παρεμβάσεις για το κράτος δικαίου και τα εθνικά θέματα, λειτουργεί ως ένα βαρύ θεσμικό αντίβαρο. Αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση των κοινωνικών καταβολών της παράταξης αλλά και της ευθύνης απέναντι στον λαό και την Πατρίδα.
Η Αντιπολίτευση των Δρόμων και η Αναζήτηση της Ελπίδας
Στους δρόμους και τις πλατείες όμως γεννήθηκε τα τρια τελευταία χρόνια μια άλλη πιο δυναμική αντιπολίτευση. Έξω από τα κοινοβουλευτικά έδρανα η κοινωνία δείχνει να κινείται με τους δικούς της κανόνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ίδρυση του πολιτικού κινήματος «Ελπίδα για την Δημοκρατία» από την Μαρία Καρυστιανού. Γεννήθηκε μέσα από τον ανυποχώρητο αγώνα για το έγκλημα των Τεμπών και φιλοδοξεί να εκφράσει την αυθεντική κοινωνική ανάγκη για λογοδοσία και απονομή δικαιοσύνης. Κατάφερε να κάνει αυτό που δεν μπόρεσαν να κάνουν τα κόμματα: να συγκινήσει, να ενώσει και να ασκήσει ουσιαστική πίεση στην εξουσία. Και πριν από όλα αυτά είχαμε την πρώτη ισχυρή ένδειξη ότι κάτι αλλάζει μέσα στην κοινωνία. Η εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη στην προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ (2023), κόντρα στους εσωκομματικούς μηχανισμούς που σαρώθηκαν από την ψήφο των πολιτών, ήταν ο προπομπός μιας άλλης πολιτικής πραγματικότητας. Σήμερα συνεχίζει με τους «Δημοκράτες-Προδευτικό Κέντρο». Στον δε ΣΥΡΙΖΑ παρακολουθούμε αυτές τις ημέρες την ταπεινωτική διαδικασία πολιτικής μεταγραφής ενός ολόκληρου κόμματος. Δεν θυμάμαι κάτι ανάλογο…
«Μαζί τα φάγαμε» – Το Άλλοθι της Ενοχής
Μέσα από αυτή την ιστορική αλλά και επίκαιρη διαδρομή, προκύπτει μοιραία το ερώτημα για την ευθύνη των ίδιων των πολιτών. Είχε, τελικά, δίκιο ο ευμεγέθης πολιτικός όταν ξεστόμισε ανερυθρίαστα το περιβόητο «μαζί τα φάγαμε»;. Η φράση εκείνη χρησιμοποιήθηκε ως ένα ισοπεδωτικό άλλοθι για να διαχυθεί η ευθύνη και να εξισωθεί ο μεγάλος καταχραστής με τον απλό πολίτη που αναζήτησε ένα βόλεμα. Όχι, δεν τα φάγαμε μαζί , ούτε από το ίδιο τραπέζι. Όμως, η κοινωνία κουβαλάει την ιστορική ευθύνη της ανοχής. Η αποδοχή του πελατειακού κράτους ως κανονικότητας και η ψήφος με όρους προσωπικού οφέλους λειτούργησαν ως το λίπασμα για να θεριέψει το σύστημα που σήμερα μας πνίγει.
Ευθύνη των Πολιτών, η Δημοκρατική και Δίκαιη Πολιτεία
Οι μισοί Έλληνες που ψήφισαν το 2023 έβγαλαν κυβέρνηση για όλους και το περίπου 40% που ψήφισε στις ευρωεκλογές του 2024 εξέλεξε τους ευρωβουλευτες όλης της Ελλάδας. Η υπόκωφη βοή της αποχής δεν μετριέται αλλά βγάζει κυβέρνηση… ακριβώς αυτή που δεν θέλει.
Πολιτικές Συνδέσεις
του Τοσουνίδη Θεόδωρου