Όταν οι φωτιές γίνονται η νέα κανονικότητα, η Ευρώπη οφείλει να απαντήσει σε ένα σκληρό ερώτημα: ποια είναι τελικά η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια των πολιτών της;
Γράφει ο Γιώργος Αθανασίου
Η Ευρώπη φλέγεται.
Και αυτή τη φορά η φράση δεν είναι μεταφορά.
Από τη Γαλλία και την Ισπανία μέχρι την Ελλάδα, από την Τουρκία μέχρι άλλες περιοχές της Μεσογείου, οι εικόνες του φετινού καλοκαιριού μοιάζουν με εικόνες μιας ηπείρου που βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Δάση χάνονται. Σπίτια εκκενώνονται. Άνθρωποι εγκαταλείπουν μέσα σε λίγα λεπτά όσα έχτιζαν μια ζωή. Πυροσβέστες και εθελοντές παλεύουν στα όρια των αντοχών τους.
Στις 31 Ιουλίου, στην Ελλάδα, δεκάδες πυρκαγιές ξέσπασαν μέσα σε μία μόνο ημέρα, με εκκενώσεις και μέτωπα σε Αττική, Βοιωτία και Κρήτη. Την ίδια περίοδο η Γαλλία και η Ισπανία προσπαθούν να συνέλθουν από τεράστιες πυρκαγιές και μαζικές εκκενώσεις.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ευρώπη.
Ο Καναδάς γνωρίζει εδώ και χρόνια καταστροφικές περιόδους πυρκαγιών. Η Βόρεια Αφρική και η ευρύτερη Μεσόγειος βρίσκονται αντιμέτωπες με υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία και ακραίες συνθήκες.
Δεν πρόκειται πλέον για ένα «κακό καλοκαίρι».
Πρόκειται για τη νέα πραγματικότητα.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει το πολιτικό ζήτημα.
800 δισεκατομμύρια υπάρχουν. Το ερώτημα είναι για ποια ασφάλεια
Η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποφασίσει ότι η Ευρώπη πρέπει να εξοπλιστεί.
Με το σχέδιο ReArm Europe / Readiness 2030, τα κράτη-μέλη επιδιώκουν να κινητοποιήσουν έως και 800 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι περίπου 650 δισ. ευρώ δημοσιονομικού χώρου μπορούν να δημιουργηθούν μέσω μεγαλύτερων εθνικών αμυντικών δαπανών, ενώ ακόμη 150 δισ. προβλέπονται μέσω του χρηματοδοτικού εργαλείου SAFE.
Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι μια ήπειρος δεν χρειάζεται άμυνα.
Ούτε ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει στρατιωτικά απροετοίμαστη μέσα σε έναν κόσμο πολέμων, γεωπολιτικών ανταγωνισμών και νέων απειλών.
Αλλά εδώ υπάρχει ένα ερώτημα που οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αποφεύγουν να θέσουν με την ίδια ένταση:
Άμυνα απέναντι σε τι;
Γιατί ασφάλεια δεν είναι μόνο οι πύραυλοι.
Ασφάλεια είναι να μη βλέπεις το σπίτι σου να καίγεται.
Ασφάλεια είναι να μη χρειάζεται μια οικογένεια να εγκαταλείψει μέσα στη νύχτα το χωριό της.
Ασφάλεια είναι να υπάρχουν αρκετά πυροσβεστικά αεροσκάφη όταν ταυτόχρονα καίγονται πέντε χώρες.
Ασφάλεια είναι η πρόληψη, οι καθαρισμοί, οι αντιπυρικές ζώνες, η διαχείριση των δασών, τα σύγχρονα συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης.
Ασφάλεια είναι νερό, ενέργεια, πολιτική προστασία, ανθεκτικές πόλεις και υποδομές.
Ασφάλεια είναι, τελικά, να μπορεί ένα κράτος να προστατεύσει τη ζωή του πολίτη.
Η ίδια η Κομισιόν γνωρίζει τι έρχεται
Το παράδοξο είναι ότι κανείς δεν μπορεί πλέον να επικαλεστεί άγνοια.
Τον Μάρτιο του 2026 η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχθηκε ότι το 2025 ήταν η χειρότερη περίοδος δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη από τότε που υπάρχουν σχετικά αρχεία και ότι, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αυξάνονται τόσο η ένταση όσο και η συχνότητα των πυρκαγιών.
Η Ευρώπη λοιπόν γνωρίζει.
Γνωρίζει τον κίνδυνο.
Γνωρίζει ότι αυτός μεγαλώνει.
Γνωρίζει ότι οι εθνικοί μηχανισμοί μπορούν να βρεθούν ταυτόχρονα υπό τεράστια πίεση.
Και πράγματι λαμβάνει μέτρα: ενισχύει το rescEU, προωθεί την πρόληψη και σχεδιάζει την προμήθεια 12 επιπλέον πυροσβεστικών αεροσκαφών και πέντε ελικοπτέρων.
Αυτό πρέπει να αναγνωριστεί.
Αλλά πρέπει επίσης να τεθεί το ερώτημα της κλίμακας.
Όταν για την αμυντική ετοιμότητα συζητούμε για δυνατότητα κινητοποίησης 800 δισεκατομμυρίων ευρώ, ποια είναι η αντίστοιχη ευρωπαϊκή φιλοδοξία για την Πολιτική Προστασία;
Πού είναι το ευρωπαϊκό «Readiness 2030» απέναντι στις φωτιές;
Πού είναι ένας πραγματικά τεράστιος κοινός στόλος πυρόσβεσης;
Πού είναι τα εκατοντάδες αεροσκάφη και ελικόπτερα που θα μπορούν να αναπτυχθούν μέσα σε ώρες από την Πορτογαλία μέχρι την Ελλάδα;
Πού είναι το πανευρωπαϊκό δίκτυο drones, δορυφόρων, αισθητήρων και τεχνητής νοημοσύνης που θα εντοπίζει μια εστία πριν γίνει πύρινο μέτωπο;
Πού είναι τα δισεκατομμύρια για αντιπυρικές ζώνες, καθαρισμό δασών, δεξαμενές νερού, δασικούς δρόμους και αναγέννηση εγκαταλελειμμένων αγροτικών περιοχών;
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα σε στρατό και πυροσβεστική
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο λάθος της σημερινής συζήτησης.
Το δίλημμα δεν πρέπει να είναι: ή άμυνα ή πολιτική προστασία.
Μια σοβαρή Ευρώπη χρειάζεται και τα δύο.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η αναλογία των προτεραιοτήτων.
Όταν οι κυβερνήσεις μπορούν να παρακάμψουν δημοσιονομικούς περιορισμούς προκειμένου να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες, γιατί δεν θεσμοθετείται αντίστοιχη δημοσιονομική ευελιξία για τεράστιες επενδύσεις στην κλιματική προσαρμογή και την Πολιτική Προστασία;
Όταν μπορούμε να σχεδιάζουμε κοινή παραγωγή οπλικών συστημάτων, γιατί δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε κοινή ευρωπαϊκή βιομηχανία πυροσβεστικών αεροσκαφών;
Όταν μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινά αμυντικά προγράμματα δεκάδων δισεκατομμυρίων, γιατί η προστασία των ευρωπαϊκών δασών, των πόλεων και των πολιτών εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπίζεται ως υπόθεση που πρέπει να διαχειριστεί κάθε κράτος όταν έρθει η καταστροφή;
Και, κυρίως:
γιατί πρέπει πρώτα να καούμε και μετά να πληρώσουμε για την αποκατάσταση;
Η πρόληψη δεν φωτογραφίζεται δίπλα σε έναν πύραυλο
Υπάρχει βέβαια και μια άβολη πολιτική αλήθεια.
Η πρόληψη δεν έχει θεαματικές εικόνες.
Ένα δάσος που καθαρίστηκε σωστά δεν γίνεται πρώτο θέμα.
Μια αντιπυρική ζώνη που σταμάτησε μια φωτιά δεν παράγει δραματικά τηλεοπτικά πλάνα.
Ένα σύστημα αισθητήρων που εντόπισε μια εστία στα πρώτα λεπτά δεν δημιουργεί πολιτικό θέαμα.
Η επιτυχία της πρόληψης είναι ακριβώς ότι η καταστροφή δεν συνέβη ποτέ.
Και γι’ αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να μετατραπεί σε πολιτικό κεφάλαιο.
Όμως αυτή ακριβώς είναι η δουλειά της πολιτικής: όχι να εμφανίζεται μετά την καταστροφή, αλλά να εμποδίζει την καταστροφή.
Ο πραγματικός εχθρός είναι ήδη εδώ
Η Ευρώπη συζητά καθημερινά για τους εχθρούς που ενδέχεται να αντιμετωπίσει στο μέλλον.
Και δικαίως πρέπει να εξετάζει τους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Υπάρχει όμως μία απειλή που δεν χρειάζεται ούτε στρατιωτικές εκτιμήσεις ούτε σενάρια πολέμου για να αποδειχθεί.
Είναι ήδη εδώ.
Τη βλέπουμε στις φλόγες.
Τη βλέπουμε στα καμένα σπίτια.
Στα νεκρά δάση.
Στον καπνό που σκεπάζει πόλεις εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.
Στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Τουρκία και πέρα από την Ευρώπη.
Και όσο η θερμοκρασία ανεβαίνει και τα ακραία φαινόμενα γίνονται εντονότερα, το κόστος θα μεγαλώνει.
Ευρώπη, άλλαξε προτεραιότητες πριν είναι αργά
Ίσως λοιπόν ήρθε η στιγμή να ξαναγράψουμε τον ευρωπαϊκό ορισμό της λέξης «άμυνα».
Άμυνα δεν είναι μόνο να προστατεύεις τα σύνορά σου.
Είναι να προστατεύεις τον τόπο που βρίσκεται μέσα στα σύνορα.
Δεν αρκεί να αγοράζεις όπλα για να υπερασπιστείς μια χώρα, αν αφήνεις τα δάση της να γίνονται στάχτη.
Δεν αρκεί να σχεδιάζεις την Ευρώπη του 2030 με πυραύλους, drones και αεράμυνα.
Πρέπει να σχεδιάσεις και την Ευρώπη που θα μπορεί να αντέξει το καλοκαίρι του 2030.
Γιατί μπορείς να διαθέτεις τον ισχυρότερο στρατό.
Μπορείς να διαθέτεις τα τελειότερα οπλικά συστήματα.
Μπορείς να ξοδέψεις εκατοντάδες δισεκατομμύρια για να προστατευθείς από έναν πιθανό αυριανό κίνδυνο.
Αλλά υπάρχει ένα ερώτημα που οι σημερινές ευρωπαϊκές ηγεσίες πρέπει επιτέλους να απαντήσουν:
Τι ακριβώς θα υπερασπιστούμε αύριο, αν σήμερα αφήσουμε τον τόπο μας να καεί;