Όταν η πολιτική «επιλέγει» το παρελθόν
Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν επιστρέφει απλώς στη δημόσια σφαίρα.
Επιστρατεύεται.
Η πρόσφατη επιλογή του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας να τιμήσει με πολιτική έμφαση την επέτειο του Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, μέσα από την ομιλία του Δημήτρης Κουτσούμπας στο Λιτόχωρο, δεν μπορεί να ιδωθεί ως μια απλή πράξη μνήμης.
Είναι μια συνειδητή παρέμβαση στο σήμερα μέσω του χθες.
Η μνήμη ως επιλογή – όχι ως ουδετερότητα
Καμία κοινωνία δεν θυμάται ουδέτερα.
Αλλά άλλο η μνήμη και άλλο η επιλεκτική πολιτική αξιοποίησή της.
Το ΚΚΕ δεν κρύβει τη θέση του: αντιμετωπίζει τον Εμφύλιο όχι ως εθνικό τραύμα που απαιτεί κατανόηση και σύνθεση, αλλά ως ανολοκλήρωτη ιστορική σύγκρουση με ιδεολογική συνέχεια.
Αυτό από μόνο του είναι μια καθαρή — και θεμιτή σε μια δημοκρατία — πολιτική στάση.
Όμως δεν είναι άμοιρο συνεπειών.
Το ρίσκο της επαναφοράς
Η μεταπολιτευτική Ελλάδα, με όλες τις αντιφάσεις της, οικοδόμησε μια εύθραυστη αλλά κρίσιμη ισορροπία: την παραδοχή ότι ο Εμφύλιος ήταν μια τραγωδία που δεν πρέπει να επανανοηματοδοτείται ως πρότυπο.
Όταν όμως επανέρχεται στο προσκήνιο ως «δίκαιος αγώνας» και «παρακαταθήκη», η ισορροπία αυτή δοκιμάζεται.
Όχι γιατί απαγορεύεται η ιστορική ερμηνεία.
Αλλά γιατί αλλάζει το πλαίσιο:
- από τη συμφιλίωση → στην αντιπαράθεση
- από την κατανόηση → στη δικαίωση
- από τη μνήμη → στη χρήση
Ποιο είναι το πραγματικό διακύβευμα
Το ζήτημα δεν είναι αν ένα κόμμα έχει το δικαίωμα να υπερασπίζεται την ιστορική του αφήγηση. Το έχει.
Το ερώτημα είναι βαθύτερο:
Τι κοινωνία παράγει αυτή η αφήγηση όταν μεταφέρεται στο σήμερα;
Μια κοινωνία που:
- αναστοχάζεται τα λάθη της
ή - επανατοποθετεί τις ίδιες διαχωριστικές γραμμές;
Η ευθύνη δεν είναι μονομερής
Θα ήταν εύκολο — αλλά και επιφανειακό — να περιοριστεί η κριτική αποκλειστικά στο ΚΚΕ.
Η αλήθεια είναι ότι η ελληνική δημόσια σφαίρα συνολικά δεν έχει επιλύσει ποτέ πλήρως τη σχέση της με τον Εμφύλιο.
Η σιωπή, η αποσιώπηση και οι μονομερείς αφηγήσεις άφησαν χώρο για επιστροφές όπως η σημερινή.
Και αυτό είναι ένα συλλογικό έλλειμμα
Η Ιστορία δεν είναι μουσείο. Αλλά ούτε και οπλοστάσιο.
Όταν χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής επιβεβαίωσης, χάνει τη δύναμή της να διδάσκει και αποκτά τη δύναμη να διχάζει.
Και τότε το ερώτημα παύει να είναι ιστορικό.
Γίνεται βαθιά πολιτικό:
- Θέλουμε μια μνήμη που ενώνει μέσα από τη γνώση ή
- μια μνήμη που χωρίζει μέσα από τη δικαίωση;
Γιατί από την απάντηση σε αυτό, δεν κρίνεται το παρελθόν.
Κρίνεται το μέλλον.