Ο ρόλος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Όπως και το 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, ο νέος πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει για άλλη μια φορά πόσο υστερούν η Ευρώπη και άλλοι στην αντικατάσταση των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων με εγχώρια ηλιακή και αιολική ενέργεια, υποστηρίζουν οι ειδικοί. Η ρωσική εισβολή το 2022 προκάλεσε μια τεράστια ενεργειακή κρίση, ιδίως στην Ευρώπη, όπου οι τιμές του φυσικού αερίου -που τότε εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές από τη Ρωσία- εκτοξεύτηκαν στα ύψη. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η ήπειρος εισάγει αντ’ αυτού υγρό φυσικό αέριο (LNG) σε μεγάλες ποσότητες, κυρίως από το Κατάρ- μια από τις χώρες που ενεπλάκησαν στα αντίποινα του Ιράν στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Η Ευρώπη εξακολουθεί επίσης να εξαρτάται από το πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή, όπου τα πλοία έχουν αποκλειστεί και μερικές φορές γίνει στόχος ιρανικών επιθέσεων.
Όσον αφορά την ενεργειακή της ασφάλεια, “η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη κλήση αφύπνισης μετά την εισβολή στην Ουκρανία”, δήλωσε η Άνα Μαρία Γιάλερ-Μακάρεβιτς, αναλύτρια του Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA). Ο Γιαν Ρόζενοου, καθηγητής ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, εκτιμά ότι η τελευταία σύγκρουση προκάλεσε μια αίσθηση “deja vu”, θυμίζοντας το 2022. “Αυτό καταδεικνύει ότι δεν διδαχθήκαμε όσα θα έπρεπε από εκείνη την εμπειρία. Όταν εξετάζετε το ποσοστό εξάρτησης της Ευρώπης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο – δεν έχει μειωθεί ουσιαστικά”, είπε.
Ενεργειακή μετάβαση
Παρά τις δεσμεύσεις των χωρών να μειώσουν την καύση ορυκτών καυσίμων που υπερθερμαίνουν τον πλανήτη, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από αυτά για περισσότερα από τα δύο τρίτα της ενεργειακής της κατανάλωσης – κυρίως για οχήματα, θέρμανση και βιομηχανία – σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι ο μοναδικός κλάδος που έχει μειώσει σημαντικά τις εκπομπές άνθρακα τα τελευταία χρόνια Τα ορυκτά καύσιμα παρήγαγαν μόλις το 29% της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης πέρυσι, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Ember. Σε όλη την Ευρώπη, η πολιτική διάθεση για περαιτέρω επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για την ευρύτερη οικονομία έχει εξασθενήσει. Οι χώρες υπολείπονται κατά πολύ των παγκόσμιων στόχων για την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, παρά τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα του 2015, με ορισμένες χώρες -ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες- να ανατρέπουν ακόμη και τις δεσμεύσεις τους.
Ο νέος πόλεμος οδήγησε εν τω μεταξύ σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου κατά περίπου 7% τη Δευτέρα 2 Μαρτίου, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν κατά περισσότερο από 30%. Για τους ηγέτες του κλίματος, αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη να επανέλθουμε στο θέμα της μετάβασης. “Η παγκόσμια μετάβαση είναι ακόμα πολύ αργή”, προειδοποίησε ο επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα Σάιμον Στιλ στο LinkedIn. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, έγραψε, είναι πλέον “η προφανής οδός προς την ενεργειακή ασφάλεια και κυριαρχία”.
Εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα
Ακόμη και αν η εξάρτηση από το φυσικό αέριο έχει μετατοπιστεί από τη Ρωσία σε προμηθευτές όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι νέες αναταραχές εκθέτουν τη “συνεχιζόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα που διακινούνται σε ασταθείς παγκόσμιες αγορές”, δήλωσε η Σιμόνε Ταλιαπιέτρα, ερευνήτρια στην ευρωπαϊκή δεξαμενή σκέψης Bruegel. “Αντί να επιβραδύνουν τη μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, οι νέες εντάσεις δείχνουν ότι η ανάπτυξη καθαρών, εγχωρίως παραγόμενων πηγών ενέργειας πρέπει να επιταχυνθεί”, είπε. “Μόνο με τη μείωση της διαρθρωτικής εξάρτησης από το πετρέλαιο και τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου μπορεί η Ευρώπη να θωρακίσει διαρκώς την οικονομία της από επαναλαμβανόμενα εξωτερικά σοκ”. Μεταξύ 10%. και 15%. των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρώπης προέρχονται από το Κατάρ.
Οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου σημείωσαν άλμα μετά την ανακοίνωση της κρατικής ενεργειακής εταιρείας QatarEnergy, η οποία ανακοίνωσε τη διακοπή της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου μετά από επίθεση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους. “Ιστορικά, τα ορυκτά καύσιμα υποσχέθηκαν να προσφέρουν… κάποια μορφή ελευθερίας, κάποια μορφή δημοκρατίας, κάποια μορφή ανάπτυξης και, πάνω απ’ όλα, κάποια μορφή ασφάλειας”, δήλωσε η Πολίν Χάινριχς, ειδική στην κλιματική διπλωματία στο King’s College του Λονδίνου. “Νομίζω ότι αυτός ο παράνομος και αχρείαστος πόλεμος είναι αφενός μια υπενθύμιση ότι αυτό είναι προφανώς ψευδές και, αφετέρου, ότι αυτό είναι, τουλάχιστον από άποψη ασφάλειας, μια ψευδαίσθηση”.