Ας αφήσουμε για λίγο τα συνθήματα και τις καλές προθέσεις. Ας μιλήσουμε με αριθμούς, ανθρώπινα όρια και κοινή λογική.
Γράφει ο Γιώργος Αθανασίου
Το παράδειγμα έρχεται από τη Λεμεσός. Ένας επαγγελματίας οδηγός λεωφορείου 12 μέτρων, με δεκάδες επιβάτες σε κάθε δρομολόγιο, περνά καθημερινά από δεκάδες διασταυρώσεις με φωτοεπισήμανση. Όχι περιστασιακά. Συστηματικά. Καθημερινά. Επαναλαμβανόμενα.
Συνολικά, ο ίδιος άνθρωπος περνά από ελεγχόμενες διασταυρώσεις περισσότερες από 10.000 φορές τον χρόνο. Σε ορίζοντα δύο ετών, μιλάμε για 20.000 διελεύσεις. Και εδώ γεννιέται το ερώτημα που κανείς δεν θέλει να απαντήσει:
είναι ανθρώπινα εφικτό να μην τιμωρηθεί;
Ακόμα και με απειροελάχιστο περιθώριο ανθρώπινου σφάλματος, της τάξης του 0,1%, η στατιστική λέει κάτι αμείλικτο: σε 20.000 διελεύσεις, οι «παραβάσεις» δεν είναι πιθανότητα — είναι βεβαιότητα. Το σύστημα πόντων δεν μετρά πρόθεση, επαγγελματική ιδιότητα ή επαναληψιμότητα. Μετρά γεγονότα. Και τα γεγονότα, όταν πολλαπλασιάζονται, οδηγούν μαθηματικά στην τιμωρία.
Σε δεκάδες χιλιάδες διελεύσεις, η «εξαίρεση» μετατρέπεται σε βεβαιότητα. Το σύστημα πόντων δεν αξιολογεί πρόθεση, επαγγελματική ιδιότητα ή συνθήκες εργασίας. Μετρά γεγονότα. Και όταν τα γεγονότα πολλαπλασιάζονται, η τιμωρία γίνεται θέμα χρόνου.
Αυτό είναι το σημείο όπου η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει το κενό της. Ενώ σε χώρες όπως η Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Γαλλία τα συστήματα ελέγχου συνοδεύονται από ευελιξία, προειδοποιήσεις, ζώνες ανοχής ή ειδικές ρυθμίσεις για επαγγελματικά οχήματα, σε άλλες περιπτώσεις η εφαρμογή είναι τυφλή. Ίδιος κανόνας για τον οδηγό που περνά ένα φανάρι την ημέρα και για εκείνον που περνά εκατοντάδες τον μήνα επειδή… εργάζεται.
Κάπου εδώ, η έννοια της οδικής ασφάλειας αρχίζει να χάνει το ηθικό της πλεονέκτημα. Όταν ένα σύστημα δεν αναγνωρίζει τα ανθρώπινα όρια και τη φύση της επαγγελματικής οδήγησης, παύει να είναι εργαλείο πρόληψης και μετατρέπεται σε μηχανισμό στατιστικής εξόντωσης. Δεν διορθώνει την επικίνδυνη συμπεριφορά· τιμωρεί τη συχνότητα.
Η Ευρώπη μιλά για «Vision Zero», για μηδενικούς θανάτους στους δρόμους. Πρόκειται για έναν στόχο θεμιτό και αναγκαίο. Αλλά αν θέλει να είναι και δίκαιος, οφείλει να ενσωματώσει μια απλή αλήθεια:
δεν μπορείς να εφαρμόζεις την ίδια λογική ελέγχου σε έναν περιστασιακό οδηγό και σε έναν άνθρωπο που ζει πίσω από το τιμόνι.
Γιατί αλλιώς, δεν θα μιλάμε για πολιτική οδικής ασφάλειας.
Θα μιλάμε για ένα σύστημα που, με μαθηματική ακρίβεια, τιμωρεί την ίδια την εργασία.