Σε διαφορετικά πολιτικά συστήματα, σε διαφορετικές συνθήκες και με διαφορετικές αφετηρίες, δύο γυναίκες κατέληξαν να προκαλούν το ίδιο φαινόμενο: νευρικότητα στην εξουσία.
Αρθρο γνώμης του Γιώργου Αθανασίου
Η María Corina Machado στη Βενεζουέλα και η Μαρία Καρυστιανού στην Ελλάδα δεν έχουν κοινή πολιτική διαδρομή. Δεν ανήκουν στο ίδιο ιδεολογικό πλαίσιο, δεν λειτουργούν με τους ίδιους όρους. Έχουν, όμως, ένα κοινό χαρακτηριστικό: εμφανίζονται ως ρωγμές στο αφήγημα της εξουσίας.
Όταν το αφήγημα απειλείται
Η Ματσάδο είναι πολιτικό πρόσωπο με σαφή στόχο: την ανατροπή ενός αυταρχικού καθεστώτος. Λειτουργεί θεσμικά, συγκρούεται ανοιχτά, υφίσταται πολιτικό και προσωπικό κόστος. Η παρουσία της δεν ενοχλεί επειδή είναι «αντισυστημική», αλλά επειδή αμφισβητεί την ίδια τη βιωσιμότητα του καθεστώτος.
Η Καρυστιανού δεν διεκδίκησε πολιτικό ρόλο. Τον απέκτησε μέσα από μια εθνική τραγωδία. Η δράση της δεν εκφράζει κόμμα ή ιδεολογία. Εκφράζει ένα ερώτημα που παραμένει αναπάντητο: ποιος φέρει την ευθύνη και γιατί δεν έχει αποδοθεί;
Σε αυτό το σημείο, η σύγκριση δεν είναι πολιτική. Είναι θεσμική.
Η εξουσία και το όριο ανοχής της
Οι κυβερνήσεις αντέχουν την κριτική.Αντέχουν την αντιπολίτευση.Αντέχουν ακόμη και την οργή.
Αυτό που δεν αντέχουν είναι η διαρκής υπενθύμιση της ευθύνης.
Η Ματσάδο διαταράσσει την εικόνα του απόλυτου ελέγχου.
Η Καρυστιανού διαταράσσει την εικόνα της κανονικότητας.
Και στις δύο περιπτώσεις, η απάντηση του συστήματος είναι προβλέψιμη:
-
προσπάθεια αποδόμησης του προσώπου
-
υποψίες για «κρυφή ατζέντα»
-
πολιτικοποίηση μιας κατά βάση θεσμικής απαίτησης
Από την πολιτική σύγκρουση στη θεσμική κρίση
Όταν ένα πρόσωπο παύει να λειτουργεί ως απλός αντίπαλος και μετατρέπεται σε σύμβολο ελλείμματος νομιμοποίησης, τότε το πρόβλημα για την εξουσία παύει να είναι επικοινωνιακό. Γίνεται δομικό.
Η Ματσάδο δείχνει ότι η πολιτική κυριαρχία δεν είναι δεδομένη.
Η Καρυστιανού δείχνει ότι η θεσμική επάρκεια δεν είναι αυτονόητη.
Και αυτό είναι πιο επικίνδυνο από οποιαδήποτε αντιπολίτευση.
Το πραγματικό κοινό τους στοιχείο
Είναι το γεγονός ότι, με διαφορετικό τρόπο, υποχρεώνουν την εξουσία να απολογηθεί.
Και σε πολιτικά συστήματα που έχουν μάθει να μιλούν αλλά όχι να λογοδοτούν, αυτό αρκεί για να θεωρηθεί απειλή.
Η σύγκριση δεν αφορά τις ίδιες. Αφορά τα συστήματα που τις αντιμετωπίζουν.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.