Η υπόθεση των «27» της Ακροναυπλίας αναδεικνύει μια λιγότερο γνωστή και συζητημένη πτυχή της ιστορίας που συνδέεται με τα γεγονότα της Καισαριανής.
Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή έχει περάσει στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο θυσίας και αντίστασης. Όμως η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με σύμβολα. Γράφεται και με ερωτήματα. Και ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα αφορά τους 27 κομμουνιστές της Ακροναυπλίας που δεν εκτελέστηκαν μαζί με τους υπόλοιπους.
Γιατί σώθηκαν;
Ποιοι παρενέβησαν;
Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό για την πολιτική αφήγηση που κυριάρχησε μεταπολεμικά;
Σύμφωνα με αναφορές της εποχής, τον Ιούνιο του 1941 27 στελέχη του ΚΚΕ απελευθερώθηκαν από την Ακροναυπλία έπειτα από παρέμβαση της βουλγαρικής πλευράς. Η σχετική διοικητική αλληλογραφία μιλά για παρουσία Γερμανών αξιωματικών της μυστικής αστυνομίας και υπαλλήλου της βουλγαρικής πρεσβείας, με αίτημα την αποφυλάκιση συγκεκριμένων κρατουμένων.
Το γεγονός αυτό, ανεξάρτητα από τις ερμηνείες που το συνοδεύουν, δημιουργεί πολιτικό και ιστορικό ζήτημα. Διότι αν πράγματι υπήρξε βουλγαρική διαμεσολάβηση, τότε τίθεται θέμα σχέσεων, σκοπιμοτήτων και στρατηγικών επιλογών σε μια περίοδο όπου τα Βαλκάνια φλέγονταν.
Πηγές της εποχής – ακόμη και Γερμανοί διπλωματικοί αξιωματούχοι – αναφέρουν ότι από τους 27, οι 22 φέρονταν να συνδέονται με βουλγαρικά δίκτυα. Το στοιχείο αυτό δεν μπορεί να απορρίπτεται με μια πολιτική ταμπέλα. Ούτε όμως μπορεί να χρησιμοποιείται αβασάνιστα ως όπλο προπαγάνδας. Χρειάζεται ιστορική ψυχραιμία και τεκμηρίωση.
Το επιχείρημα που προβάλλεται από την πλευρά του κόμματος είναι ότι οι απελευθερωθέντες στελέχωσαν αργότερα τον αντιστασιακό αγώνα μέσα από το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. Αυτό όμως δεν αναιρεί το αρχικό γεγονός της αποφυλάκισης μέσω βουλγαρικής παρέμβασης – αν αυτό τεκμηριώνεται αρχειακά. Η Ιστορία δεν λειτουργεί με συμψηφισμούς.
Το ουσιώδες ζήτημα δεν είναι να γκρεμιστούν μνημεία. Είναι να σταματήσει η επιλεκτική μνήμη. Όταν μια παράταξη επικαλείται ηθικό πλεονέκτημα, οφείλει να απαντά και στα δύσκολα κεφάλαια του παρελθόντος της.
Η Καισαριανή δεν είναι πεδίο κομματικής εκμετάλλευσης. Είναι τόπος θυσίας. Και η θυσία δεν αντέχει ιδεολογική μονομέρεια.
Η Ιστορία δεν χρειάζεται συνθήματα. Χρειάζεται αλήθεια.
Και η αλήθεια δεν φοβάται τα ερωτήματα.