Το δίλημμα Τραμπ, οι προετοιμασίες της Τεχεράνης και οι φόβοι για περιφερειακή ανάφλεξη
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν οδεύουν προς μια επικίνδυνη περίοδο κλιμάκωσης, καθώς η στρατιωτική κινητικότητα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή εντείνεται την ώρα που οι διπλωματικές επαφές για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης παραμένουν στάσιμες.
Σύμφωνα με το Reuters, αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον, την Τεχεράνη αλλά και διπλωματικές πηγές στην Ευρώπη και τον Κόλπο εκτιμούν ότι οι δύο πλευρές «οδεύουν προς στρατιωτική σύγκρουση», καθώς οι ελπίδες για διπλωματική λύση εξασθενούν. Η ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων χαρακτηρίζεται ως μία από τις μεγαλύτερες στην περιοχή από το 2003.
Την ίδια ώρα, το CNN μεταδίδει ότι ο Λευκός Οίκος έχει ενημερωθεί πως ο αμερικανικός στρατός θα μπορούσε να είναι έτοιμος για πιθανή επίθεση ακόμη και «μέχρι το Σαββατοκύριακο», μετά την ενίσχυση αεροπορικών και ναυτικών μέσων στη Μέση Ανατολή.
Οι έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στη Γενεύη συνεχίζονται, ωστόσο οι αποκλίσεις παραμένουν σημαντικές. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε «κατευθυντήριες αρχές», όμως Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Τα σενάρια που εξετάζει ο Τραμπ και τα «κόκκινα όρια»
Το Reuters επισημαίνει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να βρίσκεται εγκλωβισμένος από τη δική του στρατιωτική επίδειξη ισχύος. Όπως ανέφερε ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Άλαν Έιρ:
«Και οι δύο πλευρές εμμένουν στις θέσεις τους», προειδοποιώντας πως τίποτα ουσιαστικό δεν μπορεί να προκύψει «εκτός εάν οι ΗΠΑ και το Ιράν υποχωρήσουν από τις κόκκινες γραμμές τους — κάτι που δεν πιστεύω ότι θα κάνουν».
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προειδοποιήσει ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, θα συμβούν «πολύ άσχημα πράγματα», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και περιορισμένου πλήγματος.
Η ιρανική στρατιωτική ετοιμότητα
Το CNN καταγράφει ότι το Ιράν τους τελευταίους μήνες έχει προχωρήσει σε αποκαταστάσεις στρατιωτικών εγκαταστάσεων που είχαν πληγεί σε προηγούμενες συγκρούσεις.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι:
- Πυραυλικές βάσεις έχουν επισκευαστεί ή ανακατασκευαστεί.
- Στρατιωτικά αεροδρόμια έχουν αποκατασταθεί.
- Εγκαταστάσεις παραγωγής στερεού καυσίμου πυραύλων στο Σαχρούντ λειτουργούν εκ νέου.
Ο αναλυτής Sam Lair δήλωσε στο CNN:
«Νομίζω ότι το σημαντικότερο σημείο είναι το Σαχρούντ. Οι ζημιές εκεί αποκαταστάθηκαν πολύ γρήγορα», ενώ πρόσθεσε ότι «παραδόξως, η παραγωγή κινητήρων πυραύλων στερεού καυσίμου μπορεί τώρα να είναι μεγαλύτερη από ό,τι πριν από τον πόλεμο, τουλάχιστον σε αυτή την εγκατάσταση».
Παράλληλα, σύμφωνα με το CNN, η Τεχεράνη ενισχύει υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις με σκυρόδεμα και επιχωματώσεις, αυξάνοντας την ανθεκτικότητά τους σε πιθανά αεροπορικά πλήγματα.
Γιατί το Ιράν δεν είναι «Βενεζουέλα»
Οι New York Times επισημαίνουν ότι μια ενδεχόμενη επίθεση στο Ιράν θα ήταν πολύ πιο περίπλοκη από τη σύντομη επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο.
Ο Ali Vaez από το International Crisis Group δήλωσε: «Δεν υπάρχει χαμηλού κόστους, εύκολη και “καθαρή” στρατιωτική επιλογή στην περίπτωση του Ιράν», και τόνισε:
«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να χαθούν αμερικανικές ζωές», ιδίως «σε μια εκλογική χρονιά».
Η Τεχεράνη διαθέτει εκτεταμένο πυραυλικό οπλοστάσιο, με πυραύλους μέσης εμβέλειας που μπορούν να πλήξουν στόχους σε απόσταση άνω των 1.200 μιλίων, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών βάσεων στην περιοχή.
Η Sanam Vakil του Chatham House υπογράμμισε ότι η στρατηγική της Τεχεράνης «είναι να κλιμακώσει γρήγορα και να εξάγει αστάθεια σε πολλαπλά μέτωπα, ώστε το κόστος να διαχέεται και το πλήγμα να μοιράζεται».
Στενό του Ορμούζ και ενεργειακό ρίσκο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο διατάραξης της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και LNG.
Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις στην περιοχή, ενώ δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο αποκλεισμού του περάσματος σε περίπτωση πολέμου.
Ο Ali Vaez προειδοποίησε: «Θα είναι σαν να ρίχνει τη στέγη πάνω στο ίδιο του το κεφάλι», υπονοώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα είχε βαρύ οικονομικό κόστος και για την ίδια την Τεχεράνη.
Οι σύμμαχοι και ο κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης
Σύμφωνα με το Reuters και τους New York Times, κράτη του Κόλπου ανησυχούν για αντίποινα εάν ξεκινήσει σύρραξη, ενώ το Ισραήλ προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο.
Παράλληλα, το δίκτυο ιρανικών συμμάχων στην περιοχή — από τη Χεζμπολάχ έως τους Χούθι — θα μπορούσε να ανοίξει πολλαπλά μέτωπα.
Όπως σημείωσε ο Ali Vaez: «γνωρίζουν ότι θα είναι καλύτερα να μείνουν ενωμένοι παρά να “κρεμαστούν” ο καθένας χωριστά», και πρόσθεσε:«Αν βυθιστεί το μητρικό πλοίο, τότε θα μείνουν όλοι μόνοι τους».
Το ερώτημα του «τελικού στόχου»
Ευρωπαίοι και περιφερειακοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με το Reuters, διερωτώνται ποιος είναι τελικά ο στόχος της Ουάσινγκτον: ο περιορισμός του πυρηνικού προγράμματος, η αποτροπή κλιμάκωσης ή κάτι πιο φιλόδοξο όπως η «αλλαγή καθεστώτος».
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η στρατιωτική δράση μπορεί να είναι ευκολότερη στην έναρξη από ό,τι στον έλεγχο και ότι η μετατροπή μιας επίθεσης σε στρατηγικό αποτέλεσμα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.
Σε αυτό το περιβάλλον, ΗΠΑ και Ιράν δείχνουν να ποντάρουν η μία στα όρια της άλλης, με το παράθυρο της διπλωματίας να στενεύει και την αβεβαιότητα να επηρεάζει ήδη τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Αυτό που δεν μπορεί να κάνει ο Τραμπ είναι να συγκεντρώσει όλη αυτή τη στρατιωτική δύναμη και στη συνέχεια να επιστρέψει με μια ‘μέτρια’ συμφωνία και να αποσύρει τις δυνάμεις. Νομίζω ότι θεωρεί πως θα χάσει το κύρος του», και προειδοποίησε: «Αν επιτεθεί, η κατάσταση θα γίνει άσχημη πολύ γρήγορα».