Καθώς η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν κορυφώνεται με απειλές, διπλωματικά μηνύματα και στρατιωτικές κινήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να ισορροπεί ανάμεσα στη διπλωματική πίεση για συμφωνία και στο ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για το πόσο κοντά βρίσκεται η Ουάσιγκτον σε μια σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Αν ληφθούν κυριολεκτικά τα λόγια του Τραμπ, ο χρόνος μετρά αντίστροφα για μια πιθανή στρατιωτική ενέργεια κατά του Ιράν.
Ο Τραμπ έχει ουσιαστικά απευθύνει τελεσίγραφο στις ιρανικές αρχές, απαιτώντας να τερματίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, να σταματήσουν την παραγωγή πυραύλων που μπορούν να φτάσουν στο Ισραήλ και να διακόψουν κάθε στήριξη σε ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή — ουσιαστικά να εγκαταλείψουν όλα τα διαπραγματευτικά τους «χαρτιά».
Προετοιμασία συνομιλιών
Την ίδια ώρα, ωστόσο, ΗΠΑ και Ιράν φέρονται να έχουν ενημερώσει η μία την άλλη ότι είναι έτοιμες να προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία που θα εκτονώσει την ένταση.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στην ιστοσελίδα Axios την Κυριακή ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές πως είναι ανοιχτή σε συνομιλίες ακόμη και εντός της εβδομάδας.
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, η Τουρκία, η Αίγυπτος και το Κατάρ εργάζονται για να οργανώσουν συνάντηση στην Άγκυρα ανάμεσα στον ειδικό απεσταλμένο του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, και Ιρανούς αξιωματούχους.
Σύγκριση με τη Βενεζουέλα «χωρίς σαφή στόχο»
Παράλληλα, ο ίδιος ο Τραμπ έχει περιγράψει δημοσίως τι θα συμβεί αν το Ιράν δεν συμμορφωθεί. «Μια τεράστια αρμάδα κατευθύνεται προς το Ιράν», είχε γράψει στο Truth Social. «Όπως με τη Βενεζουέλα, είναι έτοιμη, πρόθυμη και ικανή να εκπληρώσει γρήγορα την αποστολή της, με ταχύτητα και βία, αν χρειαστεί».
Αμερικανοί αξιωματούχοι διαβεβαίωσαν ότι οι αναφορές του Τραμπ σε συμφωνία είναι ειλικρινείς και δεν αποτελούν παραπλανητικό ελιγμό ενόψει στρατιωτικής επιχείρησης.
Οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «μια τεράστια αρμάδα».
Ο Τραμπ επιχειρεί ανοιχτά μια σύγκριση με τη Βενεζουέλα, όπου οι ΗΠΑ είχαν συγκεντρώσει δυνάμεις στα ανοικτά των ακτών της χώρας, στο πλαίσιο εκστρατείας πίεσης προς τον ηγέτη της Νικολάς Μαδούρο.
Όταν εκείνος αρνήθηκε, οι ΗΠΑ επιτέθηκαν και τον συνέλαβαν σε μια τολμηρή νυχτερινή επιχείρηση.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν αναλυτές των New York Times, η ικανότητα του Ιράν να πλήξει ισραηλινές πόλεις και να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή το καθιστά πολύ πιο επικίνδυνο αντίπαλο από τη Βενεζουέλα.
Για τον λόγο αυτό, παρά τις απειλές, ο Τραμπ και οι κορυφαίοι συνεργάτες του εξακολουθούν να σταθμίζουν το κατά πόσο θα υλοποιήσουν τις απειλές στρατιωτικής δράσης.
«Ο πρόεδρος χρησιμοποιεί τη Βενεζουέλα για να προσπαθήσει να εκφοβίσει τους Ιρανούς, αλλά χωρίς σαφή στόχο», δήλωσε ο δημοσιογράφος των Times Ντέιβιντ Σάνγκερ.
«Το εγχειρίδιο είναι γνωστό. Αλλά ο στόχος είναι πολύ, πολύ διαφορετικός».
Η εσωτερική αδυναμία του Ιράν και ο κίνδυνος αντίδρασης
Η αναλογία με τη Βενεζουέλα είναι δελεαστική. Το Ιράν, όπως και η Βενεζουέλα, διοικείται από ένα αυταρχικό καθεστώς και έχει πληγεί από χρόνια κυρώσεων.
Το Ιράν έχει οικοδομήσει την πολιτική του ταυτότητα πάνω στην αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και στηρίζεται σε αντιπάλους της Ουάσιγκτον, όπως η Κίνα και η Ρωσία, για να παρακάμψει τους εμπορικούς περιορισμούς.
Παράλληλα, εμφανίζεται εσωτερικά αποδυναμωμένο, όπως έδειξαν οι μαζικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου. Δεκάδες Ιρανοί δήλωσαν ότι ελπίζουν ο Τραμπ να τηρήσει την υπόσχεσή του να στείλει βοήθεια και να απομακρύνει τον ανώτατο ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Ωστόσο, το Ιράν διαθέτει δυνατότητες πρόκλησης ζημιών που η Βενεζουέλα δεν έχει.
Στρατιωτικά φαίνεται αυτή τη στιγμή αποδυναμωμένο: το καθεστώς Άσαντ στη Συρία έχει καταρρεύσει, σύμμαχοι όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ έχουν αποδεκατιστεί, ενώ οι βομβαρδισμοί από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιούνιο έπληξαν τις γραμμές παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων και κατέστρεψαν μεγάλο μέρος του πυρηνικού αποθέματος.
Ακριβώς αυτή η αδυναμία, ωστόσο, είναι που -σύμφωνα με την ανταποκρίτρια των Times στο Ιράν, Έρικα Σόλομον- καθιστά την ιρανική ηγεσία αποφασισμένη να αντεπιτεθεί. «Αυτή τη φορά πρόκειται για επιβίωση», είπε.
«Έχουν σηματοδοτήσει ότι αν οι ΗΠΑ τους χτυπήσουν, θα κάνουν ό,τι μπορούν για να μετατρέψουν αυτό σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο στην περιοχή».
Οι απειλές από Ιράκ, Υεμένη και οι βαλλιστικοί πύραυλοι
Σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, που επί χρόνια στηρίζονται από την Τεχεράνη, έχουν δεσμευτεί να σπεύσουν σε βοήθεια του Ιράν. Αυτές οι δυνάμεις δηλώνουν έτοιμες να πολεμήσουν μέχρι θανάτου και θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν συγκρούσεις με αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράκ, αποσταθεροποιώντας σοβαρά τη χώρα.
Και οι Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσαν να εμπλακούν, έχοντας στο παρελθόν στοχοποιήσει αμερικανικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια οδό για το παγκόσμιο εμπόριο.
Η πιο άμεση απειλή, ωστόσο, προέρχεται από τους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς του Ιράν, που μπορούν να καλύψουν απόσταση 2.000 χιλιομέτρων, εκθέτοντας ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση επίθεσης, θα πλήξει το Ισραήλ και αμερικανικά στρατεύματα στην περιοχή.
Η ισραηλινή ανησυχία και οι ελλείψεις στην αεράμυνα
Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Ρόνεν Μπέργκμαν στο Τελ Αβίβ, τον περασμένο Ιούνιο μόνο λίγοι ιρανικοί πύραυλοι κατάφεραν να διαπεράσουν το ισραηλινό σύστημα αεράμυνας. Ωστόσο, έπειτα από δύο χρόνια πολέμου, το Ισραήλ αντιμετωπίζει έλλειψη σε αναχαιτιστικά βλήματα.
Αυτή τη φορά, σύμφωνα με τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών, μια ιρανική αντεπίθεση θα μπορούσε να εστιάσει σε μεγάλες πόλεις. «Μιλάμε για 500, 700, 900 κιλά εκρηκτικών», είπε ο Μπέργκμαν. «Μπορούν να εξαφανίσουν έναν ολόκληρο δρόμο».
Ποιος είναι ο στόχος του Τραμπ;
Το σκηνικό αυτό δημιουργεί ένα εξαιρετικά σύνθετο δίλημμα για τον Τραμπ και εγείρει ένα βασικό ερώτημα: ποιος είναι ο τελικός του στόχος.
«Ποιος είναι ο πολιτικός και επιχειρησιακός μας στόχος εδώ;» αναρωτήθηκε ο Ντέιβιντ Σάνγκερ, δημοσιογράφος των New York Times.
«Είναι η αλλαγή ηγεσίας; Είναι να διασφαλίσουμε ότι η πυραυλική ικανότητα δεν μπορεί να φτάσει το Ισραήλ; Είναι να ολοκληρώσουμε την εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος; Η στρατιωτική δράση μπορεί να μη βοηθά σε ορισμένα από αυτά. Όταν πιέζεις την κυβέρνηση, λαμβάνεις μια πληθώρα απαντήσεων, αλλά καμία προτεραιότητα».
Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στο Ιράν τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ φάνηκε να υπόσχεται την ανατροπή του καθεστώτος. Με τις διαδηλώσεις πλέον να έχουν κατασταλεί, η προσοχή του Αμερικανού Προέδρου έχει επιστρέψει στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν — το οποίο είχε ισχυριστεί ότι «εξουδετέρωσε» τον Ιούνιο.
Ο Τραμπ χρησιμοποιεί την απειλή στρατιωτικών πληγμάτων για να πιέσει προς μια νέα συμφωνία. Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι εμφανίζονται δύσπιστοι για το κατά πόσο η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τους όρους που θέτει.
Παράλληλα, γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε επιχείρηση κατά του Ιράν θα είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι στη Βενεζουέλα.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στη Γερουσία ότι εκτιμά πως θα ήταν «πολύ πιο σύνθετο» να διαλυθεί το αυταρχικό καθεστώς του Ιράν, το οποίο καθοδηγείται από μια θρησκευτική μορφή με ευρεία περιφερειακή επιρροή.
Αναλυτές εκτιμούν ότι δεν αναμένονται άμεσα πλήγματα, καθώς ο Τραμπ εξακολουθεί να σταθμίζει τις επιλογές του. Ωστόσο, ένα στοιχείο που έχει αποδειχθεί σταθερό στην πολιτική του Αμερικανού Προέδρου είναι η προτίμησή του στον αιφνιδιασμό.