Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο καρδινάλιος Πιέτρο Παρολίν, δεύτερος στην ιεραρχία του Βατικανού και έμπειρος διπλωματικός διαμεσολαβητής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, κάλεσε επειγόντως τον Μπράιαν Μπερτς, πρέσβη των ΗΠΑ στην Αγία Έδρα.
Σύμφωνα με κυβερνητικά έγγραφα που εξασφάλισε η Washington Post, ο Παρολίν ζήτησε διευκρινίσεις για τα αμερικανικά σχέδια στη Βενεζουέλα και εξέφρασε ανησυχία για το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος.
«Θα στοχοποιούσαν οι ΗΠΑ μόνο διακινητές ναρκωτικών ή επιδίωκαν στην πραγματικότητα αλλαγή καθεστώτος;» ρώτησε ο καρδινάλιος. Ο ίδιος παραδέχθηκε, σύμφωνα με τα έγγραφα, ότι ο Νικολάς Μαδούρο έπρεπε να αποχωρήσει, όμως προέτρεψε την Ουάσιγκτον να του προσφέρει μια ασφαλή διέξοδο.
Παρολίν: Η Ρωσία ήταν έτοιμη να προσφέρει άσυλο στον Μαδούρο
Για ημέρες, ο πανίσχυρος Ιταλός καρδινάλιος προσπαθούσε να επικοινωνήσει με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποτρέψει αιματοχυσία και αποσταθεροποίηση στη Βενεζουέλα. Κατά τη συνομιλία του με τον Μπερτς, στενό συνεργάτη του Τραμπ, ο Παρολίν είπε πως η Ρωσία ήταν διατεθειμένη να προσφέρει άσυλο στον Μαδούρο και κάλεσε τους Αμερικανούς να δείξουν υπομονή, ώστε να τον πείσουν να αποδεχθεί αυτή τη λύση.
«Αυτό που του προτάθηκε ήταν να φύγει και να μπορεί να απολαύσει τα χρήματά του», ανέφερε πρόσωπο με γνώση της ρωσικής πρότασης. «Μέρος της συμφωνίας ήταν ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα εγγυόταν την ασφάλειά του».
Η συμφωνία όμως δεν προχώρησε. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Μαδούρο και η σύζυγός του συνελήφθησαν από αμερικανικές Ειδικές Δυνάμεις σε επιχείρηση που κόστισε τη ζωή σε περίπου 75 ανθρώπους. Μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσουν κατηγορίες διακίνησης ναρκωτικών.
Η συνάντηση στο Βατικανό, που δεν είχε γίνει γνωστή μέχρι σήμερα, ήταν μία από τις πολλές αποτυχημένες διεθνείς απόπειρες —από Αμερικανούς, Ρώσους, Καταριανούς, Τούρκους και την Καθολική Εκκλησία— να αποφευχθεί μια διπλωματική κρίση και να εξευρεθεί ασφαλές καταφύγιο για τον Μαδούρο πριν την αμερικανική επέμβαση.
Βατικανό: «Απογοητευτικό ότι τμήματα εμπιστευτικής συνομιλίας διέρρευσαν»
Σε ανακοίνωση του Βατικανού αναφερόταν: «Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι τμήματα μιας εμπιστευτικής συνομιλίας διέρρευσαν και δεν αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια το περιεχόμενο της ίδιας της συζήτησης, η οποία έλαβε χώρα κατά την περίοδο των Χριστουγέννων». Ο εκπρόσωπος του Μπερτς παρέπεμψε τις ερωτήσεις στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που αρνήθηκε να σχολιάσει, ενώ ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δεν απάντησε.
Η τελική προειδοποίηση στον Μαδούρο
Το εκτενές ρεπορτάζ της αμερικανικής εφημερίδας, βασισμένο σε συνεντεύξεις με σχεδόν 20 πρόσωπα, αποκαλύπτει τις διεθνείς προσπάθειες να οδηγηθεί ο Μαδούρο σε εξορία και να αποφευχθεί στρατιωτική επέμβαση. Παράλληλα, αναφέρει ότι οι ΗΠΑ αποφάσισαν τελικά να συνεργαστούν με την εν ενεργεία αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας, αντί με την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης που στήριζαν επί χρόνια.
Οι εβδομάδες που προηγήθηκαν ήταν γεμάτες χαμένες ευκαιρίες. Ο Μαδούρο, πρώην οδηγός λεωφορείου και ένας από τους τελευταίους «καουδίγιος» της Λατινικής Αμερικής, φαινόταν να μην αντιλαμβάνεται πόσο επισφαλής είχε γίνει η θέση του. Αγνόησε προειδοποιήσεις και προτάσεις εξόδου, ενώ οι ΗΠΑ κλιμάκωναν τις επιχειρήσεις κατά της διακίνησης ναρκωτικών στα ανοικτά της Βενεζουέλας.
Μέχρι την τελευταία στιγμή γίνονταν προσπάθειες να του εξασφαλιστεί μια διέξοδος. Σύμφωνα με μαρτυρίες, έλαβε τελική προειδοποίηση λίγες ημέρες πριν την επιχείρηση, όμως αρνήθηκε να μετακινηθεί. «Δεν δεχόταν τη συμφωνία», είπε πρόσωπο με γνώση της υπόθεσης. «Απλώς καθόταν και παρακολουθούσε τους άλλους να δημιουργούν κρίση».
Η αμφισβήτηση της Ματσάδο, η επιλογή της Ροντρίγκες και ο ρόλος της CIA
Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ προετοίμαζαν σχέδιο διαδοχής, στρέφοντας το ενδιαφέρον τους στην αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες. Η επιλογή αυτή θεωρήθηκε εντυπωσιακή στροφή, καθώς ο Τραμπ είχε προηγουμένως επιβάλει κυρώσεις στη Ροντρίγκες και τον αδελφό της, Χόρχε.
Η αμερικανική κυβέρνηση αμφισβητούσε την ικανότητα της Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ηγέτιδας της αντιπολίτευσης, να ελέγξει τον στρατό και τους κρατικούς μηχανισμούς. Σύμφωνα με διαβαθμισμένη έκθεση της CIA, οι πιστοί στον Μαδούρο θεωρούνταν πιο ικανοί να διαχειριστούν τη μετάβαση εξουσίας. Η ανάλυση αυτή μετέφερε στον Τραμπ ο τότε διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, και σύντομα ο πρόεδρος αποφάσισε να στηρίξει τη Ροντρίγκες.
H Ροντρίγκες «ήταν το ακριβώς αντίθετο από ιδεολόγος»
Παρά τη δημόσια εικόνα της ως ένθερμης «τσαβίστα», η Ροντρίγκες, σε ιδιωτικές συναντήσεις με Αμερικανούς της πετρελαϊκής βιομηχανίας, παρουσιαζόταν ως πραγματίστρια. «Δεν ήταν αντιαμερικανή, είχε ζήσει στη Σάντα Μόνικα ως φοιτήτρια», είπε πρόσωπο που τη γνώριζε καλά. «Ήταν το ακριβώς αντίθετο από ιδεολόγος».
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι γνώριζε το αμερικανικό σχέδιο απομάκρυνσης του Μαδούρο. «Θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο να της επικοινωνήσουμε κάτι τέτοιο πριν την επιχείρηση», δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.
Ο Τραμπ είπε στον Μαδούρο «ότι μπορεί να φύγει με τον εύκολο ή με τον δύσκολο τρόπο»
Ο Μαδούρο παρερμήνευε τα σήματα από την Ουάσιγκτον. Πίστευε ότι τηλεφωνική συνομιλία με τον Τραμπ είχε πάει καλά, ενώ στην πραγματικότητα δεχόταν τελεσίγραφο. «Ο πρόεδρος του είπε ότι μπορεί να φύγει με τον εύκολο ή με τον δύσκολο τρόπο», αποκάλυψε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.
Ο Τραμπ του πρόσφερε ασφαλή διέλευση και πρόσκληση στην Ουάσιγκτον, όμως εκείνος αρνήθηκε, πιστεύοντας ότι θα παραμείνει στην εξουσία. «Ήταν εκεί έξω και χόρευε», σχολίασε χαρακτηριστικά η ίδια πηγή. «Όχι πια».
Ρωσία και Βατικανό
Το Βατικανό έχει διαδραματίσει διαχρονικά ρόλο-κλειδί στις συνομιλίες με τη Βενεζουέλα. Εδώ και χρόνια προσπαθούσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ του καθεστώτος και της αντιπολίτευσης, χωρίς επιτυχία. Ο ίδιος ο Πάπας είχε δηλώσει: «Πιστεύω ότι η βία ποτέ δεν φέρνει νίκη. Το κλειδί είναι ο διάλογος».
Ο Παρολίν, που είχε υπηρετήσει ως παπικός νούντσιος στο Καράκας, ενδιαφερόταν προσωπικά για τη χώρα. Είχε επίσης μεσολαβήσει στο παρελθόν για θέματα που αφορούσαν την Ουκρανία και τη Ρωσία. Η Βενεζουέλα αποτελούσε για τη Μόσχα σημαντικό στρατηγικό προγεφύρωμα. Από την εποχή του Ούγκο Τσάβες, η χώρα είχε αποκτήσει ρωσικά όπλα, δάνεια και στήριξη απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις.
Σύμφωνα με τα έγγραφα, ο Παρολίν πίστευε ότι ο Μαδούρο θα αποχωρούσε μετά τις εκλογές του 2024, όμως πείστηκε από στενούς του συνεργάτες ότι κάτι τέτοιο θα σήμαινε το τέλος του. Εκτίμησε επίσης ότι ο ηγέτης της Βενεζουέλας δίσταζε να εγκαταλείψει τη χώρα χωρίς εγγυήσεις για τον ίδιο και την οικογένειά του.
Η ρωσική πλευρά, ωστόσο, ήταν διατεθειμένη να προσφέρει άσυλο και σε κορυφαίους αξιωματούχους του καθεστώτος. Παρά ταύτα, ο Μαδούρο συνέχισε να αρνείται να φύγει, θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ δεν θα προχωρούσαν σε επιχείρηση. «Νομίζω ότι ήταν αλαζονεία», είπε πηγή με γνώση της κατάστασης.
Ο Παρολίν πρότεινε στις ΗΠΑ να θέσουν προθεσμία για την αποχώρηση του Μαδούρο και να εγγυηθούν την ασφάλεια της οικογένειάς του. Όμως ο Λευκός Οίκος είχε ήδη αποφασίσει να δράσει.
Μια νέα επιλογή για τη Βενεζουέλα
Η Ντέλσι Ροντρίγκες, κόρη ενός αριστερού αγωνιστή που πέθανε υπό κράτηση, είχε αναδειχθεί σε ισχυρό πρόσωπο του καθεστώτος Μαδούρο. Ως υπουργός Πετρελαίου ανέλαβε κρίσιμες διεθνείς αποστολές και αναπτύχθηκε σε αξιόπιστη συνομιλήτρια για ξένους επενδυτές.
Τα τελευταία χρόνια, είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη μερίδας της επιχειρηματικής κοινότητας στο Καράκας, εφαρμόζοντας μεταρρυθμίσεις και συνεργαζόμενη με νέους τεχνοκράτες. Οι αλλαγές αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις στο εσωτερικό του καθεστώτος, ιδιαίτερα από τη σύζυγο του Μαδούρο, Σίλια Φλόρες.
Στελέχη της Chevron, της μοναδικής αμερικανικής εταιρείας που δραστηριοποιούνταν ακόμη στη Βενεζουέλα, είχαν τακτικές συναντήσεις μαζί της, μιλώντας θετικά στην Ουάσιγκτον. Το «μοντέλο Chevron» φαινόταν να λειτουργεί, καθώς η Ροντρίγκες ικανοποιούσε τα αιτήματα των Αμερικανών.
Σταδιακά, στελέχη της βενεζουελανικής ελίτ προωθούσαν τη Ροντρίγκες ως πρόσωπο που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε πολιτική μετάβαση. Παράλληλα, το Κατάρ, που είχε διαδραματίσει ρόλο μεσολαβητή, θεωρούσε τη Ροντρίγκες αξιόπιστη και αποφασιστική.
Στις αρχές του περασμένου έτους, ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Ρίτσαρντ Γκρένελ, ανέλαβε ρόλο στις διαπραγματεύσεις με τη Βενεζουέλα, συνεργαζόμενος άλλοτε με το Κατάρ και άλλοτε με τον αδελφό της Ροντρίγκες, Χόρχε. Παρά τις επανειλημμένες συνομιλίες, το καθεστώς απέρριπτε κάθε πρόταση αποχώρησης του Μαδούρο από την εξουσία.