Οι τελευταίες βελτιώσεις στις ρήτρες για να υπογραφεί η συμφωνία ΕΕ-Mercosur, δεν έχουν πείσει το Παρίσι, με πιθανό το σενάριο να προχωρήσει το μπλοκ δίχως το γαλλικό “ναι”.
Οι νέες προτάσεις της Κομισιόν για να κάμψει την αντίθεση πολλών κρατών στην συμφωνία με τη Mercosur, φαίνεται πως δεν συγκίνησαν τους πιο σκληροπυρηνικούς. Εάν όμως τελικά η συμφωνία περάσει τη κρίσιμη ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τότε η Γαλλία -που ήδη «βράζει»- είναι πιθανό να μπει σε νέο κύκλο αναταραχών.
Την Τετάρτη 7 Ιανουαρίου η Κομισιόν, σε μια προσπάθεια να κάνει τη συμφωνία πιο ελκυστική στους αγρότες που αντιδρούν, παρουσίασε στους υπουργούς Γεωργίας της ΕΕ στις Βρυξέλλες σχέδια για τη μείωση των τιμών των λιπασμάτων.
Τα μέτρα περιλαμβάνουν την προσωρινή αναστολή της εφαρμογής του νέου ευρωπαϊκού φόρου άνθρακα στα σύνορα (carbon border tax), ο οποίος τέθηκε πλήρως σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου, ειδικά για τα λιπάσματα, μετά τις προειδοποιήσεις αγροτικών οργανώσεων ότι ο φόρος αυτός θα οδηγούσε σε περαιτέρω αυξήσεις τιμών.
Ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς ανέφερε ότι η Κομισιόν θα δημοσιεύσει την άνοιξη σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα. Σημείωσε ότι οι τιμές των λιπασμάτων είναι σήμερα κατά 60% υψηλότερες σε σχέση με το 2020, προσθέτοντας ότι αυτό «απλώς δεν είναι βιώσιμο».
«Ακούσαμε τις ανησυχίες και παραδώσαμε αποτελέσματα», δήλωσε ο επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν στους δημοσιογράφους μετά τη συνεδρίαση.
Την Τρίτη 6 Ιανουαρίου, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε, σε επιστολή προς τις κυβερνήσεις και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα κράτη-μέλη να μπορούν να διαθέσουν άμεσα στους αγρότες επιπλέον 45 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις από τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος ξεκινά το 2028.
«Έχουμε κάνει πολλά»
«Όπως μπορείτε να δείτε από τις τελευταίες 24 ώρες, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προχωρήσει», δήλωσε ο Σέφτσοβιτς. «Οι εταίροι μας ζητούν αξιοπιστία… πρέπει να διατηρήσουμε αυτό το πολύτιμο κεφάλαιο, παραμένοντας αξιόπιστος και αξιόπιστος εταίρος», πρόσθεσε, διαβεβαιώνοντας ότι «οι ανησυχίες των αγροτών δεν είναι δευτερεύουσες στην εμπορική μας πολιτική».
Η Επιτροπή επιχείρησε επίσης να κατευνάσει τις ανησυχίες ότι οι εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική θα φέρουν χαμηλότερα φυτοϋγειονομικά πρότυπα στην Ευρώπη. Ο επίτροπος Υγείας Όλιβερ Βάρχεϊ υποσχέθηκε αυστηροποίηση του καθεστώτος ελέγχων στα σημεία εισόδου στα σύνορα. «Οι εμπορικές μας συμφωνίες είναι τόσο καλές όσο και η εφαρμογή τους», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Επιτροπή θα διαθέσει επιπλέον χρηματοδότηση ώστε να αυξηθούν οι εξωτερικοί έλεγχοι εισαγωγών κατά 50% και οι έλεγχοι στα συνοριακά σημεία κατά ένα τρίτο.
Την Παρασκευή 9 Ιανουαρίου τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα εξετάσουν την πρόοδο συζήτησης των προτάσεων στη συνεδρίαση των μόνιμων αντιπροσώπων (Coreper).
Η Ιταλία ενέδωσε
Ωστόσο, υπενθυμίζεται ότι οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες που τέθηκαν επικεφαλής του μπλοκ που εναντιώθηκε ήταν οι Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία, μπορούσαν να ακυρώσουν τη συμφωνία λόγω του πληθυσμιακού εκτοπίσματός τους. Ωστόσο, φαίνεται πως η Ιταλία να στηρίζει τελικά τη συμφωνία.
Η Ιταλία επιθυμεί αυστηρότερο όριο για την αναστολή εισαγωγών στο πλαίσιο της υπό σχεδιασμό εμπορικής συμφωνίας με τη Mercosur, δήλωσε στην Il Sole 24 Ore ο υπουργός Γεωργίας της Ιταλίας Φραντσέσκο Λολλομπρίτζι. Η Ρώμη πιέζει για τη μείωση του ορίου ενεργοποίησης των ρητρών διασφάλισης, από το 8% που προβλέπεται σήμερα στο 5%.
Σύμφωνα με τον μηχανισμό αυτό, η συμφωνία θα αναστέλλεται εάν οι εισαγωγές από τη Λατινική Αμερική υπερβούν το συγκεκριμένο όριο ή εάν οι ευρωπαϊκές αγροτικές τιμές μειωθούν περισσότερο από το ίδιο ποσοστό. Η Ιταλία επιδιώκει να διασφαλίσει ότι τα αγροτικά προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ πληρούν τα ίδια πρότυπα με εκείνα που ισχύουν για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.
Ωστόσο, αυτή η στάση της Ιταλίας σπάει την ενότητα της «αντιπολίτευσης» καθώς έτσι οι χώρες που αντιδρούν, με πρώτη τη Γαλλία θα δυσκολευτούν πολύ για να συγκροτήσουν μια μια blocking minority, η οποία συνίσταται σε τουλάχιστον 4 κράτη-μέλη που θα εκπροσωπούσαν άνω του 35% του πληθυσμού της ΕΕ, ώστε να μπλοκάρουν τη συμφωνία στο Συμβούλιο.
Πως μπορεί να αντιδράσει η Γαλλία
Το πιο πιθανό σενάριο είναι να περάσει τελικά η συμφωνία παρά τις γαλλικές κυρίως αντιδράσεις. Η Γαλλία όμως μπορεί, πρώτον, να μπλοκάρει την έγκριση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όπου οι γαλλικές πολιτικές ομάδες ή σύμμαχοι μπορούν να οργανώσουν αντιπολίτευση.
Δεύτερον, ακόμη και μετά την έγκριση, τα κράτη-μέλη μπορούν να διεκδικήσουν ή να εφαρμόσουν αυστηρούς μηχανισμούς προστασίας στο εσωτερικό της αγοράς, π.χ. αυστηρότερους κανόνες για το πότε μπορούν να ενεργοποιηθούν μέτρα ασφαλείας ώστε να περιοριστούν εισαγωγές που θεωρούνται «δολιοφθοράς» για τις εγχώριες αγορές.
Τρίτον, η Γαλλία μπορεί να ενισχύσει εσωτερικές πολιτικές στήριξης των παραγωγών της, όπως για παράδειγμα με επιδοτήσεις και αυστηροποίηση των ελέγχων ποιότητας στα εισαγόμενα, ώστε να προστατεύσει τον τομέα έναντι ανταγωνισμού.
Εσωτερικοί κίνδυνοι
Εάν δεν καταφέρει η γαλλική κυβέρνηση να αποτρέψει την κύρωση της συμφωνίας οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας θα είναι μεγάλες. Ήδη το αγροτικό εισόδημα έχει μειωθεί, ενώ το αγροτικό εμπορικό ισοζύγιο θα γίνει αρνητικό μετά από πολλές δεκαετίες.
Η ίδια η Le Monde περιγράφει την τρέχουσα αγροτική κρίση ως «δημοκρατική κρίση», με αντι-ελιτίστικη και αντι-κυβερνητική ρητορική, διάχυτη δυσπιστία προς τους θεσμούς και «εύφορο έδαφος για λαϊκιστική εκμετάλλευση», σε μια συγκυρία όπου οι θεσμοί εμφανίζονται εύθραυστοι.
Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν είναι ανήσυχος για τη στροφή των αγροτών προς την άκρα δεξιά, καθώς το Rassemblement National προηγείται στις δημοσκοπήσεις και επιχειρεί να παρουσιαστεί ως η μόνη δύναμη που υπερασπίζεται πραγματικά τον κόσμο της υπαίθρου απέναντι στην «παγκοσμιοποίηση» και στις Βρυξέλλες.
Μελέτη για τον Εθνικό Συναγερμό (RN) δείχνει ότι η Λεπέν και ο Μπαρντελά επαναδιατυπώνουν τις αγροτικές διεκδικήσεις μέσα σε εθνικιστικό και λαϊκιστικό πλαίσιο, αξιοποιώντας τις διαμαρτυρίες κατά των ευρωπαϊκών πολιτικών για να εμφανιστούν ως αυθεντικοί εκπρόσωποι ενός «ξεχασμένου» αγροτικού λαού απέναντι σε Βρυξέλλες και παρισινές ελίτ.
Έτσι, ουσιαστικά μιλάμε για μια διπλή ήττα: Από τη μία η Γαλλία θα δείχνει διπλωματικά απομονωμένη -μιας και υπογράφηκε η συμφωνία- και από την άλλη εσωτερικά ο Μακρόν θα βρεθεί αντιμέτωπος με όλο του πολιτικό φάσμα. Η Εθνοσυνέλευση ψήφισε ομόφωνα απόφαση κατά της συμφωνίας, αντανακλώντας «έντονη αντίθεση» του αγροτικού κόσμου που βλέπει τη συμφωνία ως «υπαρξιακή απειλή».