Οι ηγέτες προσπαθούν να επικεντρωθούν στο τι θα ακολουθήσει στη Βενεζουέλα, καθώς η υποστήριξη για την απομάκρυνση του Μαδούρο συνδυάζεται δύσκολα με την εκδήλωση υποστήριξης προς το διεθνές δίκαιο
Η στρατιωτική και πολιτική κρίση στη Βενεζουέλα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, αποκαλύπτοντας βαθιές διαιρέσεις μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών για το πώς πρέπει να αντιδράσει η Δύση σε τέτοιου είδους επιθέσεις.
Η βίαιη απομάκρυνση του προέδρου Νικολά Μαδούρο από την εξουσία έχει ανοίξει μια συζήτηση για τη νομιμότητα της παρέμβασης των Ηνωμένων Πολιτειών και τη σημασία του διεθνούς δικαίου.
Διχασμός στην Ευρώπη
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν διχασμένοι καθώς προσπαθούν να χαιρετίσουν την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας, προσπαθώντας ταυτόχρονα να παρουσιάσουν και μία πίστη στις αρχές του διεθνούς δικαίου, σύμφωνα με τον Guardian.
Η αντίφαση αυτή καθίσταται σαφής όταν συγκρίνουμε τη στάση της Ευρώπης απέναντι στις ενέργειες των ΗΠΑ, οι οποίες δήλωσαν ότι θα «διοικήσουν» τη Βενεζουέλα και θα ελέγξουν τη βιομηχανία πετρελαίου της.
Η Ευρώπη έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη για δημοκρατική μετάβαση στη χώρα, υπογραμμίζοντας ότι ο Μαδούρο δεν αναγνωριζόταν ως νόμιμος ηγέτης μετά τις εκλογές του Ιουνίου 2024, που θεωρήθηκαν ευρέως νοθευμένες.
Ωστόσο, η αμήχανη απόρριψη της Νίκης Μαρία Κορίνα Ματσάντο από τον Ντόναλντ Τραμπ, βραβευμένη με Νόμπελ και ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, δημιούργησε περαιτέρω πολιτικές εντάσεις.
Οι νομικές επιπλοκές
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ισχυρίστηκαν ότι η στρατιωτική επιχείρηση κατά της Βενεζουέλας ήταν δικαιολογημένη για λόγους αυτοάμυνας, επικαλούμενες εμπλοκή της κυβέρνησης Μαδούρο σε διακίνηση ναρκωτικών.
Ωστόσο, διεθνούς φήμης νομικοί εξέφρασαν σοβαρές αμφιβολίες. Η καθηγήτρια διεθνούς δικαίου στο Yale, Ούνα Χάθαγουεϊ, τόνισε ότι δεν υπάρχει εύλογη βάση στο καταστατικό του ΟΗΕ για χρήση βίας από τις ΗΠΑ σε αυτή την περίπτωση, υπογραμμίζοντας ότι μια τέτοια δικαιολογία θα ακύρωνε ουσιαστικά κάθε περιορισμό στη χρήση βίας διεθνώς.
Οι νομικές συνέπειες της αμερικανικής δράσης είναι συγκρίσιμες με την ιστορική περίπτωση του Μανουέλ Νοριέγκα, ο οποίος δικάστηκε στις ΗΠΑ το 1989.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγκάζονται να ισορροπήσουν μεταξύ της υποστήριξης της δημοκρατικής μετάβασης και της τήρησης των αρχών του διεθνούς δικαίου.
Αντιδράσεις μέσα από την ήπειρο
Σε ένδειξη της αμηχανίας της Ευρώπης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πρωθυπουργός μιας από τις 10 μη μόνιμες χώρες του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, προσπάθησε να κλείσει τη συζήτηση για τις μεθόδους του Τραμπ.«Ο Νικολά Μαδούρο ηγήθηκε μιας βίαιης και καταπιεστικής δικτατορίας που προκάλεσε αδιανόητα δεινά στον λαό της Βενεζουέλας. Το τέλος του καθεστώτος του προσφέρει νέα ελπίδα για τη χώρα», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προσθέτοντας ότι «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών».
Η Τζιόρτζια Μελόνι, πρωθυπουργός της Ιταλίας και στενή σύμμαχος του Τραμπ στην ήπειρο , χαρακτήρισε τη δράση νόμιμη και αμυντική. Αντίθετα, η Κάγια Κάλλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, επανέλαβε τη σημασία του σεβασμού του διεθνούς δικαίου και ζήτησε αυτοσυγκράτηση.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επικεντρώθηκε στη δημοκρατική μετάβαση και την ειρηνική λύση, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπογράμμισε την ανάγκη προσεκτικής νομικής αξιολόγησης.
Ο Εμανουέλ Μακρόν, πρόεδρος της Γαλλίας, υποστήριξε ότι ο λαός της Βενεζουέλας μπορεί να χαίρεται για το τέλος της δικτατορίας, προωθώντας ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση με ηγέτη τον Εντμούντο Γκονζάλες Ουρρούτια, υποψήφιο της αντιπολίτευσης.
Ωστόσο, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι η επιχείρηση παραβιάζει την αρχή της μη χρήσης βίας που διέπει το διεθνές δίκαιο, υπογραμμίζοντας ότι μόνο οι κυρίαρχοι λαοί αποφασίζουν για το μέλλον τους.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Κίρ Σταρμερ τόνισε τη σημασία του διεθνούς δικαίου, αλλά απέφυγε να σχολιάσει πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην περίπτωση της Βενεζουέλας.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Σάντσεθ δήλωσε ότι η Ισπανία δεν θα αναγνωρίσει την κυβέρνηση του Νικολάου Μαδούρο ούτε θα υποστηρίξει οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια ενέργεια θα παραβίαζε το διεθνές δίκαιο και θα έθετε σε κίνδυνο την περιφερειακή σταθερότητα.
Η κρίση αναδεικνύει την αβεβαιότητα της παγκόσμιας τάξης και την πιθανή εξαφάνιση των παραδοσιακών μηχανισμών πολυμερισμού.
Το νέο σύστημα διεθνών σχέσεων
Οι ενέργειες του Τραμπ εδραιώνουν ένα νέο σύστημα στο οποίο κυριαρχεί το γυμνό συμφέρον δύο ή τριών «μεγάλων δυνάμεων». Σε αυτή την παγκόσμια τάξη, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο θα αποφασίζουν με βάση το κριτήριο ότι η δύναμη είναι το δίκιο.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απείλησε ότι η Κούβα θα είναι η επόμενη χώρα που θα επηρεαστεί από ανάλογες ενέργειες, προκαλώντας ανησυχία για περαιτέρω στρατιωτικές επεμβάσεις.
«Η Κούβα είναι μια καταστροφή, διοικούμενη από ανίκανους και γεροντικούς άνδρες», είπε.
«Αν ήμουν στη θέση τους, θα ανησυχούσα λίγο».
Οι διεθνείς θεσμοί καθίστανται αδύναμοι
Η αποτυχία των διεθνών θεσμών να προωθήσουν ειρηνική μετάβαση στη Βενεζουέλα είναι εμφανής.
Ο Νιζάρ Ελ Φακίχ, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής στο Atlantic Council, επεσήμανε ότι ο πολυμερισμός απέτυχε να δημιουργήσει αποτελεσματικές διαπραγματεύσεις, παρά τις πολυετείς προσπάθειες του λαού της Βενεζουέλας.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, με έρευνα που ξεκίνησε το 2021, δεν έχει εκδώσει καμία κατηγορία, παρά τα τεκμηριωμένα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που έχουν καταγραφεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Human Rights Watch, την Amnesty International και θύματα από όλη τη χώρα.
Το 2026 εγκαινιάζει μια εποχή αβεβαιότητας
Η κρίση στη Βενεζουέλα καταδεικνύει την ένταση μεταξύ δημοκρατικών αξιών και πραγματικής πολιτικής ισχύος.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε αμηχανία, προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ υποστήριξης της δημοκρατίας (ή του Τραμπ) και τήρησης των κανόνων διεθνούς δικαίου.